Arthur Japin

Arthur Valentijn Japin (Haarlem, 26 juli 1956) is een Nederlandse schrijver en voormalig acteur. Hij groeide op in een gezin waarin zijn vader, toneelrecensent Bert Japin, zelfmoord pleegde toen Arthur dertien was; het pesten dat hij op school ervoer duurde tot zijn zestiende. Na het gymnasium vertrok hij naar Londen voor een opleiding aan The School of Dramatic Arts, studeerde vervolgens twee jaar Nederlandse taal- en letterkunde in Amsterdam en rondde in 1982 de Kleinkunstacademie af. Hij woont in de binnenstad van Utrecht, samen met zijn partners de Amerikaanse schrijver Benjamin Moser en zijn uitgever Lex Jansen.

Voor hij schrijver werd, speelde Japin in film, televisie en toneel — onder meer in Flodder, Goede tijden, slechte tijden en Onderweg naar Morgen — en zong hij een kleine rol bij de Nederlandse Opera. In 1987 stopte hij met acteren om te gaan schrijven. In de jaren daarna leverde hij scenario's, hoorspelen en toneelstukken, waaronder Heijermans! (1991), waarmee hij diverse literaire prijzen won. Zijn boekdebuut volgde in 1996 met de verhalenbundel Magonische verhalen, uitgegeven bij De Arbeiderspers — de uitgeverij waar vrijwel zijn hele oeuvre zou verschijnen. Enkele van die verhalen werden in 2000 door regisseur Ineke Smits verfilmd als Magonia.

De echte doorbraak kwam in 1997 met De zwarte met het witte hart, het resultaat van tien jaar onderzoek in Afrika, Weimar en Indonesië. De roman vertelt het historische verhaal van de Ghanese prinsjes Kwasi en Kwame, die in de negentiende eeuw naar Nederland werden gebracht en als Hollanders opgevoed. Het boek werd tientallen malen herdrukt en vertaald in het Engels (als The Two Hearts of Kwasi Boachi), Frans, Duits, Spaans, Portugees, Italiaans, Grieks, Turks, Hongaars, Noors en Deens. Componist Jonathan Dove maakte er een opera van, met een Engelstalig libretto van Japin zelf, die in het seizoen 2007/2008 door het Onafhankelijk Toneel werd opgevoerd.

In 2002 verscheen De droom van de leeuw, een roman over liefde en verbeelding die teruggrijpt op Japins eigen reis met Rosita Steenbeek naar Rome in 1986, waar beiden hoopten in beeld te komen bij Federico Fellini. Japin kruipt in de huid van Fellini (in de roman Snaporaz), terwijl hijzelf verschijnt als het personage Maxim. Een jaar later volgde Een schitterend gebrek (2003), over Lucia, de eerste geliefde van Giacomo Casanova, die hij in 1742 bij Venetië leert kennen en vele jaren later gesluierd terugziet in Amsterdam. Het boek werd binnen een jaar twaalfmaal herdrukt, kreeg in 2004 de Libris Literatuur Prijs en verscheen in Engelse vertaling als In Lucia's Eyes.

Zijn werk heeft, zoals Wikipedia het samenvat, 'veelal een autobiografische of historische kern'. De grote wereld (2006), het Boekenweekgeschenk waarvan een recordoplage van 813.000 exemplaren werd gedrukt, draait om een duo circusdwergen dat in nazi-Duitsland gevangen raakt. De overgave (2007) verplaatst zich naar de negentiende-eeuwse Texas-Indian wars en dramatiseert het Fort Parker Massacre van 1836, waarbij het meisje Cynthia Ann Parker door Comanches werd ontvoerd en later de moeder werd van opperhoofd Quanah Parker. De roman won de NS Publieksprijs 2008 en verscheen in Engelse vertaling als Someone Found. Steeds opnieuw neemt Japin een historische figuur of randgestalte als uitgangspunt — Casanova's verdwenen geliefde, een Ghanese prins, een gekidnapte pioniersdochter — om vandaaruit de innerlijke wereld van buitenstaanders te verkennen.

In de jaren daarna bouwde hij dit historisch-biografische oeuvre gestaag uit: Vaslav (2010) over danser Nijinsky, Maar buiten is het feest (2012), De man van je leven (2013), De gevleugelde (2015), Kolja (2017) en Mrs. Degas (2020). Daarnaast verschenen de verhalenomnibus Alle verhalen (2005), De klank van sneeuw (2006) en de dagboeken Geluk, een geheimtaal (2008-2018), gevolgd door Japin. Portret van mijn verzonnen familie (2021). Recent werk omvat Wat stilte wil (2022) en Het Stravinsky-spel (2024).

Volgens de Engelstalige Wikipedia-pagina heeft Japin 'bijna elke prestigieuze prijs in de Nederlandse literatuur' gewonnen en werd hij al na zijn eerste romans als groot schrijver begroet — een status die werd bevestigd toen hij werd gevraagd het Boekenweekgeschenk 2006 te schrijven. Zijn werk is in minstens elf talen vertaald en vormde inspiratie voor opera, dans- en theatervoorstellingen.

Voor wie een literaire ingang zoekt met historische diepgang: begin bij Een schitterend gebrek — het is Japins meest bekroonde roman, met een krachtig geconstrueerd dubbelportret van Casanova en zijn verloren geliefde Lucia. Wie liever instapt via een intiemer, autobiografisch gekleurd verhaal kan beter De droom van de leeuw ter hand nemen, waarin Japin zijn eigen Rome-avontuur spiegelt aan het late leven van Fellini. En wie zich wil laten meevoeren door het boek dat Japin op de kaart zette, grijpt naar De zwarte met het witte hart: het resultaat van tien jaar onderzoek en nog altijd zijn meest vertaalde roman.