Janet Evanovich

Janet Evanovich (South River, New Jersey, 22 april 1943) is een Amerikaanse schrijfster van misdaadromans met een komische inslag. Ze groeide op als dochter van een machinist en een huisvrouw, bezocht South River High School en was de eerste in haar familie die naar de universiteit ging: ze studeerde kunst aan Douglass Residential College, onderdeel van Rutgers University. Nadat ze kinderen kreeg, koos ze er aanvankelijk voor om huisvrouw te worden, net als haar moeder. Pas in haar dertigste levensjaar begon ze te schrijven. Tegenwoordig woont ze met haar gezin in New Hampshire.

Haar weg naar publicatie was traag. Tien jaar lang werkte Evanovich aan wat zij "de Great American Novel" noemde, en ze voltooide drie manuscripten die ze niet verkocht kreeg. Op aanraden van een bekende probeerde ze het romance-genre, las zich erin en schreef twee liefdesromans. Toen ook die geen uitgever vonden, legde ze het schrijven neer en ging via een uitzendbureau werken. Enkele maanden later kwam alsnog een bod van tweeduizend dollar op haar tweede manuscript — voor haar destijds een "astounding sum". Dat boek, Hero at Large, verscheen in 1987 in de Second Chance Love-reeks onder het pseudoniem Steffie Hall. Onder diezelfde naam schreef ze ook Full House en Foul Play. Een jaar later ging ze onder haar eigen naam schrijven voor Bantam Loveswept, waar ze vijf jaar lang category romances afleverde.

Na twaalf liefdesromans ontdekte Evanovich dat ze de actiescènes interessanter vond dan de erotische passages. Haar redacteuren wilden niet mee in die verschuiving, en ze nam achttien maanden om een nieuw plan uit te werken. Ze wilde romantic adventure schrijven: humor, romantiek en actie samengebracht in de vorm van een mysterie, verteld in de ik-persoon, met het gevoel van familie en gemeenschap en gebouwd volgens het model van een televisie-sitcom à la Seinfeld — één centraal personage waar de rest van de cast omheen draait. Geïnspireerd door de Robert De Niro-film Midnight Run maakte ze van haar hoofdpersoon een premiejager. Ze liep een tijdlang mee met bond enforcement agents en deed onderzoek naar Trenton, New Jersey, waar het verhaal zich moest afspelen.

Het resultaat was Stephanie Plum: een ex-lingerieverkoopster uit Trenton die, nadat ze haar baan is kwijtgeraakt, premiejager wordt om de eindjes aan elkaar te knopen. One for the Money, het eerste deel, verscheen in 1994 en won datzelfde jaar meteen een Edgar Award voor beste Amerikaanse misdaadroman. De roman — in Nederland verschenen als Grof geld — leverde haar bovendien de John Creasey Award en de Silver Dagger Award op. In de boeken die volgden werd Plum's wereld steeds voller: familie, buurt, exen en collega's keren terug als een vast ensemble, waardoor de reeks net zo veel een personagestudie als een misdaadreeks is.

De signatuur die Evanovich in de romance-jaren ontwikkelde — "likable characters" en "attractive leading men", met humor als drijvende kracht — werd in de Plum-reeks haar handelsmerk. Ze heeft meermaals gezegd dat het volgens haar "very important" is om komisch te benaderen: "If we can laugh at something, we can face it." Het eerstepersoonsperspectief, de sitcom-structuur en de combinatie van misdaad, romantiek en slapstick onderscheiden haar werk binnen het mysterie-genre. Trenton zelf — met zijn buurten, diners en kleine criminaliteit — functioneert in de reeks bijna als een personage.

De Nederlandse edities verschenen aanvankelijk met speelse titels die het nummer in de reeks weerspiegelden: na Grof geld (1994) volgden onder meer Knekeldans (Two for the Dough, 1996), Dodelijk trio (Three to Get Deadly, 1997), Viermaal is scheepsrecht (Four to Score, 1998), De zevende hemel (Seven Up, 2001), Het achtste wonder (Hard Eight, 2002), Schoppen negen (To the Nines, 2003) en Tien met stip (Ten Big Ones, 2004). Daarnaast verscheen in 2002 een Kerst-editie onder de titel Stille nacht (Visions of Sugar Plums). Een recentere Nederlandse uitgave van One for the Money kwam in 2012 uit bij Overamstel Uitgevers.

Commercieel is Evanovich een van de grootste namen in het genre. Volgens de Engelstalige Wikipedia stonden haar laatste zeventien Plum-boeken bij verschijnen op nummer 1 van de New York Times Best Sellers-lijst en haalden er elf dezelfde positie op de USA Today-lijst. Haar werk heeft wereldwijd meer dan tweehonderd miljoen exemplaren in druk en is in meer dan veertig talen vertaald. Naast de eerder genoemde Edgar, Creasey en Silver Dagger haalden haar boeken ook de bestsellerlijsten van onder meer The Wall Street Journal en Amazon.

Voor wie wil beginnen zijn er een paar logische ingangen. Wie wil weten waarom deze reeks zo is ingeslagen, begint bij Grof geld (One for the Money): het debuut dat meteen een Edgar won en de toon, de setting en het personage-ensemble vastlegt. Lezers die een complete reeks op volgorde willen uitlezen, hebben daarmee ook meteen deel één te pakken — de nummering in de Nederlandse titels maakt de volgorde ongewoon makkelijk te volgen. En wie liever iets kortere, op zichzelf staands probeert in de sfeer van de reeks, kan terecht bij Stille nacht (Visions of Sugar Plums), de Kerst-editie uit 2002 die buiten de hoofdlijn om leest als een losse kennismaking.