Leigh Bardugo

Leigh Bardugo (Jeruzalem, 6 april 1975) is een Israëlisch-Amerikaanse auteur van fantasy en young adult. Ze werd geboren in Jeruzalem en groeide op in Los Angeles, waar ze werd opgevoed door haar grootouders. Haar achtergrond is Sefardisch-Joods aan vaderskant en Asjkenazisch-Joods aan moederskant. In 1997 studeerde ze af aan Yale University met een graad in Engels; tijdens haar studie was ze lid van het geheime genootschap Wolf's Head. Voordat ze romanschrijver werd, werkte ze in copywriting, journalistiek en als make-up- en special-effects-artiest. Daarnaast is ze zangeres in de band Captain Automatic. Bardugo lijdt aan osteonecrose en gebruikt soms een wandelstok — een persoonlijk gegeven dat ze verwerkte in het personage Kaz Brekker.

Haar debuut Schim en Schaduw verscheen in de Verenigde Staten in 2012 bij Macmillan en opende de Grisha-trilogie. Het boek werd genomineerd voor de Romantic Times Book Award en de South Carolina Children's Book Award, uitgeroepen tot Indie Next List Book en besproken in The New York Times. Het haalde plek 8 op de bestsellerlijst van The New York Times en werd vrijwel direct door David Heyman en DreamWorks voor film geoptioneerd — een traject dat uiteindelijk niet werd afgerond. De vervolgdelen Dreiging en Duisternis en Val en Verlossing verschenen in 2013 en 2014; in de Nederlandse vertaling bij Blossom Books kwamen alle drie de delen in 2014 en 2015 uit.

De echte uitbreiding van haar universum kwam met de Kraaien-duologie: List en Leugens (2015) en Kraai en Koninkrijk (2016). Dezelfde wereld — door Bardugo zelf omschreven als 'Tsarpunk', fantasy geïnspireerd op het vroeg-negentiende-eeuwse Rusland — kreeg een nieuwe generatie lezers via een groep jonge criminelen in de havenstad Ketterdam, aangevoerd door meesterdief Kaz Brekker. List en Leugens werd uitgeroepen tot New York Times Notable Book en kwam op de ALA-YALSA Top Ten van 2016. Samen met de Grisha-trilogie en de latere Nikolai Lantsov-duologie (De verminkte koning, 2019; Het oordeel van de wolf, 2021) vormt deze serie wat lezers de Grishaverse zijn gaan noemen — een reeks die wereldwijd meer dan drie miljoen exemplaren verkocht.

Stilistisch beweegt Bardugo zich tussen young adult en volwassen fantasy, met een voorkeur voor meerstemmige vertellingen en groepen hoofdpersonen in plaats van één enkele held — het duidelijkst zichtbaar in de zes perspectieven van de Kraaien-boeken. Terugkerende elementen zijn magie als politiek instrument, buitenstaanders en gemarginaliseerde figuren, en settings die leunen op herkenbare historische culturen (tsaristisch Rusland in de Grishaverse, een geheimgenootschappelijk Yale in Alex Stern, het Spanje van de Gouden Eeuw in haar meest recente werk). Haar werk wordt volgens de Nederlandse Wikipedia-pagina gezien als toonaangevend binnen de 'dark academia'-subcultuur.

In 2019 verscheen bij Flatiron Books haar eerste roman voor volwassenen, Het negende huis — het begin van de Alex Stern-serie, over een jonge vrouw die geesten kan zien en toegelaten wordt tot Yale om toezicht te houden op de occulte praktijken van de geheime genootschappen. Het boek won de Goodreads Choice Award voor beste fantasy-roman van 2019. Het vervolg, Hell Bent (in NL vertaling nog niet geregistreerd in de brongegevens), verscheen in januari 2023 en kreeg een ster-recensie van Kirkus Reviews. Het derde en laatste deel, Dead Beat, verscheen op 15 september 2026. Daarnaast schreef Bardugo in 2017 Wonder Woman: Warbringer voor de DC Icons-reeks, en publiceerde ze de verhalenbundels De taal der doornen (2018) en Het boek der heiligen (2021), waarin ze sprookjes en volksverhalen uit de Grishaverse verzamelde. In april 2024 verscheen bij Flatiron Books The Familiar, een historische fantasy die zich afspeelt in Spanje tijdens de Gouden Eeuw; Kirkus Reviews prees de 'weelderige, precieze taal en voortstuwende plotvoering'.

Commercieel en kritisch staat Bardugo stevig. Haar boeken zijn vertaald in 22 talen en verschenen in meer dan vijftig landen. Op Goodreads werd ze gerangschikt als de zesde populairste auteur in de periode 2016-2021. In 2023 sloot ze een meerboekendeal met Macmillan Publishers. De verfilmings- en serieadaptaties versterkten haar bereik verder: Netflix bestelde in januari 2019 een achtdelige serie gebaseerd op zowel de Grisha- als de Kraaien-boeken, en Amazon Studios kondigde in oktober 2019 aan Het negende huis te zullen bewerken, met Bardugo zelf als producent. In Nederland verschijnt haar werk hoofdzakelijk bij Blossom Books (young adult) en Boekerij (volwassen fantasy).

Voor wie wil beginnen zijn er drie logische ingangen. Lezers die willen weten waarom het hele Grishaverse-fenomeen is ontstaan, kunnen het beste starten bij Schim en Schaduw: het is de chronologische opening en introduceert de wereld, de magie en het politieke speelveld. Wie liever directer in een slimme, meerstemmige heist-vertelling springt, kan het bundeldeel De Kraaien 1 + 2 (List & Leugens en Kraai & Koninkrijk) pakken — door veel lezers beschouwd als haar sterkste werk, en in principe te lezen zonder voorkennis van de trilogie, al voegt die extra laag toe. Voor volwassen lezers die geen YA zoeken maar wel haar donkere, bezwerende register willen proeven, is Het negende huis het aangewezen startpunt: een op zichzelf staande roman die bovendien de opmaat vormt naar de inmiddels afgeronde Alex Stern-trilogie.