Liza Marklund

Liza Marklund, geboren als Eva Elisabeth Marklund (Pålmark, nabij Piteå, 9 september 1962), is een Zweedse journaliste en misdaadauteur. Ze groeide op in het noorden van Zweden, ongeveer twintig kilometer boven Piteå, en bouwde haar carrière op als journalist bij Expressen, een van de twee landelijke Zweedse tabloids. Die journalistieke achtergrond is nooit uit haar werk verdwenen: ze schrijft nog altijd columns voor Expressen en is sinds 2004 goodwill-ambassadeur voor Unicef. Volgens de Engelstalige bron woont ze inmiddels in Spanje met haar echtgenoot Mikael; de Nederlandstalige bron noemt Stockholm als woonplaats en vermeldt drie kinderen.

Haar schrijverschap begon in 1995 met Gömda, een non-fictieroman die ze samen met Maria Eriksson schreef over een vrouw die werd mishandeld door haar vriend en moest onderduiken. Het boek was aanvankelijk geen groot succes, maar werd na haar latere doorbraak alsnog een bestseller. Rond Gömda ontstond overigens controverse: in 2008 publiceerde de Zweedse journaliste Monica Antonsson een boek waarin ze de feitelijke basis van Gömda in twijfel trok, waarna Zweedse openbare bibliotheken alle edities herclassificeerden van non-fictie naar fictie. In Scandinavië en Duitsland werden Marklunds documentaire romans vaker onderwerp van heftig debat.

De echte doorbraak kwam in 1998 met Sprängaren (in het Nederlands verschenen als Springstof), de eerste roman rond misdaadverslaggever Annika Bengtzon. Marklund won met dat debuut zowel de Poloniprijs voor de beste Zweedse misdaadroman door een vrouwelijke auteur als de Debutantpriset voor beste eerste roman van het jaar; in 1999 werd ze door de Zweedse vakbond SKTF uitgeroepen tot Auteur van het Jaar. Volgens de bron waren er vóór The Bomber bijzonder weinig commercieel succesvolle vrouwelijke misdaadauteurs in Zweden — Marklund opende dus mee een deur. Vanaf dat moment behoorde ze tot de bestverkopende Zweedse schrijvers, met nummer-1-noteringen in alle vijf Noordse landen.

Annika Bengtzon werkt bij een drukke Stockholmse tabloid (Kvällspressen in de romans) en worstelt voortdurend met het combineren van moederschap en ambitie. Ze heeft vaak ruzie met chefs en collega's, maar kan haar vak niet missen; haar privéleven is intens en zelden probleemloos. Alleen met haar grootmoeder — die in Paradiset overlijdt — en haar collega Berit heeft ze langdurig stabiele banden. Op Sprängaren na, dat zich in de nabije toekomst afspeelt tegen de achtergrond van voorbereidingen voor Olympische Spelen in Zweden, sluiten de boeken chronologisch en inhoudelijk op elkaar aan: personages verdwijnen en komen erbij, maar de continuïteit wordt zorgvuldig bewaakt. Annika ontwikkelt zich van een onervaren journalist met een tijdelijk contract in Studio Sex tot een door de wol geverfde onderzoeksjournalist, al wordt ze in En plats i solen (Een plek onder de zon) weer teruggezet op faits divers.

Stilistisch is Marklunds werk sterk realistisch en journalistiek van opbouw. De Zweedse samenleving wordt nauwkeurig beschreven: komt er een pizzeria in een dorp voor, dan klopt die beschrijving met de werkelijke pizzeria. De krantengebeurtenissen in de romans zijn voor Zweedse lezers meestal herkenbaar als echo's van koppen uit Expressen of Aftonbladet. Marklund put openlijk uit haar eigen biografie — het arbeidersmilieu in een klein Zweeds stadje, haar journalistieke werk, haar engagement rond huiselijk geweld, haar voorliefde voor Stockholm — zonder dat de boeken autobiografisch worden. Haar Zweeds is relatief eenvoudig, waardoor de romans in Nederland ook worden gebruikt als studiemateriaal voor leerders van het Zweeds.

De Annika Bengtzon-reeks telt elf delen. In Nederland verschijnen de boeken bij Singel Uitgeverijen, met titels als Springstof, Studio 69, Paradijs, Het testament van Nobel, Levenslang, Een plek onder de zon, IJzer en bloed en Teken van leven. Daarnaast schreef Marklund de standalone The Black Pearl Farm en begon ze aan een nieuwe serie, de Poolcirkel-trilogie, waarvan het eerste deel Poolcirkel in 2022 in het Nederlands verscheen, gevolgd door Moeraskou (2023) en Nora's verdwijning (2022). In 2010 publiceerde ze samen met de Amerikaanse auteur James Patterson de thriller The Postcard Killers, die direct op nummer 1 belandde in Zweden en eind augustus 2010 ook de top bereikte van de New York Times-bestsellerlijst — waarmee Marklund na Stieg Larsson de tweede Zweedse auteur op die eerste plaats was.

Marklunds commerciële positie is uitzonderlijk: haar romans zijn vertaald in veertig talen en haalden nummer 1 in alle Noordse landen. In 2002 en 2003 stonden Prime Time en Den röda vargen (The Red Wolf) op de internationale bestsellerlijst van Publishing Trends, op respectievelijk plek 13 en 12. Samen met collega-schrijver Jan Guillou en uitgeefster Ann-Marie Skarp richtte ze de Zweedse uitgeverij Piratförlaget op, inmiddels de derde van het land. Twee Annika Bengtzon-verfilmingen — Sprängaren en Paradiset — werden door de Engelse regisseur Colin Nutley in het Zweeds gedraaid, met Helena Bergström in de hoofdrol; in 2009 kocht productiemaatschappij Yellow Bird de rechten op zes volgende delen.

Voor wie Marklund wil leren kennen zijn er drie logische ingangen. Wie de reeks vanaf het begin wil opbouwen begint bij Springstof (Sprängaren): het is bekroond met de Poloniprijs en de Debutantpriset en zet Annika Bengtzon en haar wereld meteen neer, al valt het boek chronologisch bezijden de rest. Wie liever bij het nieuwste werk instapt kiest voor Poolcirkel, het openingsdeel van haar nieuwe trilogie — een frisse start zonder dat je elf eerdere delen hoeft te kennen. En wie wil weten waar Marklunds internationale naam vandaan komt leest The Postcard Killers, haar samenwerking met James Patterson die zowel in Zweden als in de Verenigde Staten op de eerste plaats van de bestsellerlijsten eindigde.