Maarten 't Hart

Maarten 't Hart (Maassluis, 25 november 1944) is een Nederlandse schrijver en gedragsbioloog. Hij groeide op als oudste zoon van een gereformeerde grafmaker, bezocht het Groen van Prinstererlyceum in Vlaardingen en studeerde biologie aan de Rijksuniversiteit Leiden. Daar promoveerde hij in 1978 op een proefschrift over het gedrag van de driedoornige stekelbaars, waarna hij als etholoog werkte en het vak enige tijd doceerde. In de jaren tachtig koos hij definitief voor het schrijverschap. Tegenwoordig woont hij met zijn vrouw in Warmond, vlak bij Leiden.

Als romancier debuteerde hij in 1971 onder het pseudoniem Martin Hart met Stenen voor een ransuil, verschenen bij De Arbeiderspers — de uitgeverij waaraan hij trouw is gebleven. In die vroege jaren verschenen ook Ik had een wapenbroeder (1973) en Het vrome volk (1974), naast populair-wetenschappelijk werk als Ratten (1973) en De stekelbaars (1978). In 1977 kwam de verhalenbundel Mammoet op zondag uit, waarvan het titelverhaal al liet zien wat een van zijn kernthema's zou worden: de spanning tussen de orthodox-christelijke zondagsrust van Maassluis en de nieuwsgierigheid van de wereld daarbuiten.

Zijn doorbraak volgde in 1978 met Een vlucht regenwulpen, een roman die vele herdrukken beleefde en in het Engels verscheen als Flight of Curlews (1986). Daarna bouwde hij gestaag aan een omvangrijk oeuvre met onder meer De aansprekers (1979), De kroongetuige (1983), De jacobsladder (1986), Het uur tussen hond en wolf (1987) en Onder de korenmaat (1991). Veel van deze boeken spelen zich geheel of gedeeltelijk af in zijn geboortestad en bevatten autobiografische elementen: de gereformeerde zuil waaruit hij afkomstig is, zijn ervaringen als bioloog, en zijn liefde voor klassieke muziek en literatuur.

Zijn stijl kenmerkt zich door gedetailleerde natuurbeschrijvingen — van weer, insecten en planten — en door een hartstochtelijke aanwezigheid van muziek, in het bijzonder die van Bach, Mozart en Schubert. De terugkerende thema's die uit zijn romans naar voren komen, zijn de jeugd in Maassluis en het strenge protestantisme waartegen hij in opstand kwam, de liefde van een man voor een vrouw, de verhouding tussen een oudere en een jongere man (vader en zoon, leraar en leerling), en schuld. Daarnaast is hij bekend om zijn polemische toon in essayistisch werk: hij ging openlijk de confrontatie aan met de feministische beweging in De vrouw bestaat niet en met literatuurrecensenten in De som van misverstanden. Zijn breuk met het geloof vormt de ruggengraat van 'alternatieve Bijbelstudies' als Wie God verlaat heeft niets te vrezen (1997) en De bril van God.

In 1993 verscheen Het woeden der gehele wereld, gevolgd door De nakomer (1997) en De zonnewijzer (2002), dat in 2004 in het Engels uitkwam als The Sundial. Daarna volgden onder meer Lotte Weeda (2004), Het psalmenoproer (2006), Verlovingstijd (2009), Dienstreizen van een thuisblijver (2011) en Magdalena (2015). In 2019 publiceerde hij De nachtstemmer, in 2020 De Biezen. Naast fictie bleef hij schrijven over zijn andere grote liefde — de klassieke muziek — in boeken als Johann Sebastian Bach (2000) en Mozart en de anderen (2006). Jarenlang verzorgde hij cd-recensies in het muziektijdschrift Luister.

't Hart is een van de meest gelezen Nederlandse schrijvers in het Duitse taalgebied; zijn werk is in diverse Europese talen vertaald. In het Engels verschenen onder meer Een vlucht regenwulpen, De aansprekers (Bearers of Bad Tidings, 1984) en De zonnewijzer. Buiten de literatuur haalde hij regelmatig het nieuws: in 1991 kwam hij op het Boekenbal naar buiten als travestiet en trad hij in de jaren negentig publiekelijk op als 'Maartje', waarover Mensje van Keulen in 1992 het boek Geheime dame schreef. In 2004 en 2006 stelde hij zich beschikbaar als lijstduwer voor de Partij voor de Dieren, al leidde zijn principiële weigering een paspoort aan te vragen tot complicaties rond de kandidaatstelling.

Binnen de Nederlandse literatuur wordt zijn naam, bij de Engelstalige Wikipedia-vermelding onder 'See also', verbonden met Franca Treur en Jan Siebelink — schrijvers wier werk eveneens is doortrokken van een orthodox-protestantse achtergrond. Die achtergrond, de biologische blik op mens en dier, en de hartstocht voor klassieke muziek vormen samen de drie-eenheid die zijn oeuvre al meer dan vijftig jaar herkenbaar maakt.

Voor wie wil beginnen met zijn fictie: Een vlucht regenwulpen (1978) is de klassieker die hem op de kaart zette en een goede ingang biedt tot zijn thema's van jeugd, geloof en natuur. Wie liever met een rijpere, veelgeprezen roman begint, kan terecht bij Het woeden der gehele wereld (1993) — een boek waarin muziek, schuld en Maassluis samenkomen. Lezers die zijn polemische, essayistische kant willen leren kennen, doen er goed aan Wie God verlaat heeft niets te vrezen op te pakken: daar hoort u 't Hart het meest onverbloemd tegen zijn gereformeerde opvoeding spreken.