Paulo Coelho

Paulo Coelho (Rio de Janeiro, 24 augustus 1947) is een Braziliaanse schrijver wiens werk in meer dan 170 landen is uitgebracht en in 83 talen is vertaald. Hij groeide op in Rio de Janeiro, bezocht een jezuïetenschool en werd op zijn zeventiende door zijn ouders in een psychiatrische inrichting geplaatst — hij ontsnapte er drie keer uit voordat hij op zijn twintigste werd vrijgelaten. Op aandringen van zijn ouders begon hij een rechtenstudie, die hij in 1970 definitief staakte om als hippie door Latijns-Amerika, Noord-Afrika, Mexico en Europa te reizen. Sinds 2002 is hij lid van de Academia Brasileira de Letras. Over zijn huidige woonplaats lopen de bronnen uiteen: volgens de Nederlandstalige Wikipedia woont hij met zijn vrouw, de kunstenares Christina Oiticica, afwisselend in Rio de Janeiro en Tarbes in de Franse Pyreneeën, terwijl de Engelstalige Wikipedia stelt dat het echtpaar inmiddels in Genève woont.

Voordat hij fulltime schrijver werd, had Coelho een lange aanloop. Terug in Brazilië schreef hij in de jaren zeventig songteksten voor onder anderen Raul Seixas, Rita Lee en Elis Regina, en werkte hij als journalist, acteur en theaterregisseur. In 1974 werd hij door het militaire regime opgepakt wegens 'subversieve' activiteiten en tijdens zijn gevangenschap gemarteld. Zijn eerste boek, Hell Archives, verscheen in 1982 en bleef vrijwel onopgemerkt. In 1986 droeg hij bij aan de Practical Manual of Vampirism, een titel die hij later uit de handel probeerde te halen omdat hij hem van onvoldoende kwaliteit vond.

Het keerpunt kwam eveneens in 1986, toen Coelho de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela liep. Die tocht beschreef hij in zijn eerste echte roman, De pelgrimstocht naar Santiago (1987), ook bekend als Dagboek van een magiër. Een jaar later verscheen De Alchemist, aanvankelijk bij een kleine Braziliaanse uitgever met een oplage van 900 exemplaren die niet werd herdrukt. Pas na overstap naar een grotere uitgever en de publicatie van Brida brak het boek door. HarperCollins bracht het in 1994 uit in het Engels, waarna het uitgroeide tot een internationale bestseller: volgens de Nederlandstalige Wikipedia stond De Alchemist in mei 2015 350 weken onafgebroken op de bestsellerlijst van The New York Times, met wereldwijd meer dan 32 miljoen verkochte exemplaren. In totaal zijn er van zijn werk 320 miljoen boeken verkocht.

Coelho schrijft over religie, filosofie en spiritualiteit, maar distantieert zich van New Age. Zelfverwerkelijking is volgens zijn Nederlandse uitgever het centrale thema in zijn oeuvre: zijn hoofdpersonen laten vrijwel altijd hun bestaande leven achter zich om op zoek te gaan naar hun ware lotsbestemming. Daarnaast omschrijft hij zijn werk als een zoektocht van de mens naar harmonie met het universum, waarmee hij inspeelt op een behoefte aan zingeving en niet-gedefinieerde religiositeit. In een interview met Forward Magazine (2009) noemde hij de soefitraditie als belangrijke invloed, met name bij het schrijven van De Alchemist en later De Zahir. Vier van zijn romans — De pelgrimstocht naar Santiago, Hippie, De Valkyries en Aleph — zijn autobiografisch; de meeste andere zijn fictie, en titels als De strijders van het licht en Maktub bundelen essays, columns of lessen.

Na De Alchemist bleef Coelho in hoog tempo publiceren. Aan de oever van de Piedra huilde ik verscheen in 1994, De vijfde berg in 1996, en Veronika besluit te sterven in 1998 — een boek dat volgens zijn Nederlandse uitgever laat zien dat Coelho ook een psychologische roman kan dragen. In het Nederlands verschenen onder meer De Zahir (2005), De heks van Portobello (2007), Brida (2008), Aleph (2011), Overspel (2014) en De spion (2016), een historische roman over de laatste dagen van Mata Hari. Een recente Nederlandse titel is De weg van de boog (2021). Zijn werk verschijnt in Nederland bij Singel Uitgeverijen (voorheen De Arbeiderspers).

Coelho is bekroond met de Crystal Award van het World Economic Forum voor zijn gehele oeuvre en met de Franse Ordre National de la Légion d'Honneur. In 2002 trad hij toe tot de Academia Brasileira de Letras. Hij richtte het Paulo Coelho Institute op, dat hulp biedt aan minderbedeelden in Brazilië, met name kinderen en ouderen. Over de ontvangst bestaat ook kritiek: hoewel Coelho zichzelf omschrijft als katholiek, is zijn werk door critici verweten onverenigbaar te zijn met het katholieke geloof vanwege de pantheïstische en relativistische inslag. Recensies van zijn latere werk zijn volgens de Engelstalige Wikipedia soms afgedaan als 'superficial'.

In 2014 verscheen de biografische film Paulo Coelho's Best Story (Não Pare na Pista), waarin twee acteurs de jongere en oudere Coelho spelen. In 2016 werd hij benaderd door basketballer Kobe Bryant voor een gezamenlijk kinderboek; na Bryants dood in januari 2020 besloot Coelho het project niet voort te zetten.

Voor wie Coelho nog niet kent, is De Alchemist (1988) het logische beginpunt — het is het boek dat hem wereldwijd op de kaart zette en vat zijn centrale thema van de persoonlijke lotsbestemming het compactst samen. Lezers die liever met het autobiografische Coelho beginnen, kunnen aanvangen bij De pelgrimstocht naar Santiago (1987): daarin wordt duidelijk waar zijn spirituele thematiek vandaan komt. Wie wil zien dat Coelho ook buiten de parabel-vorm kan werken, is beter af met Veronika besluit te sterven (1998) of De spion (2016) — de eerste als psychologische roman, de tweede als historische reconstructie rond Mata Hari.