René Appel

René Appel (Hoogkarspel, 19 september 1945) is een Nederlandse schrijver van misdaadromans en taalwetenschapper. Hij studeerde Nederlandse taal- en letterkunde en promoveerde in 1984 cum laude op Immigrant children learning Dutch, een proefschrift over de tweede-taalverwerving van allochtonen. Tussen 1994 en 2003 was hij bijzonder hoogleraar "Verwerving en didactiek van het Nederlands als tweede taal" aan de Universiteit van Amsterdam, namens de gemeente Amsterdam. Sinds 2003 is hij voltijds werkzaam als schrijver. Hij woont in Amsterdam, is getrouwd en heeft twee kinderen.

Appel schreef al vanaf de jaren zeventig, aanvankelijk korte verhalen voor bladen als Propria Cures, Hollands Maandblad en Maatstaf. Zijn literaire blik op het genre scherpte hij tussen 1976 en 1986 als recensent misdaadliteratuur voor NRC Handelsblad. In de jaren tachtig werkte hij daarnaast als freelance voetbalverslaggever voor de Volkskrant, wat in 1990 resulteerde in het boekje Voetbaltaal. Midden jaren tachtig verlegde hij zijn zwaartepunt naar het schrijven van misdaadromans. Zijn debuut Handicap verscheen in 1987 en opende een lange reeks thrillers.

De doorbraak kwam snel: zijn derde thriller De Derde Persoon won in 1991 de Gouden Strop, de prijs voor de beste Nederlandse misdaadroman. Tien jaar later, in 2001, kreeg hij die prijs opnieuw, dit keer voor Zinloos geweld. Daarmee behoort Appel tot de kleine groep auteurs die de Gouden Strop meer dan eens won. Zijn werk speelt zich doorgaans af in een herkenbaar Nederlands milieu — zonder exotische locaties of superspeurders, maar met gewone mensen die door een enkele keuze of een toevallige ontmoeting in een moreel moeras belanden.

Appel staat bekend als een psychologische thrillerschrijver: de spanning komt niet uit achtervolgingen of forensisch vernuft, maar uit het binnenwerk van zijn personages. Terugkerende motieven in titels als Weerzin (2008), Schone handen (2009), Doorgeschoten (2006), Misbruik wordt gestraft (2004) en Loverboy (2010) zijn schuld, wraak, dubbelspel en de dunne lijn tussen slachtoffer en dader. Dat hij ook over het ambacht nadenkt, blijkt uit Spanning in verhalen (2007), later heruitgegeven als e-book onder de titel Spannende verhalen schrijven (2013) — een handboek waarin hij zijn opvattingen over opbouw, tempo en dreiging uiteenzet.

In de jaren tien en twintig bleef Appel geregeld publiceren bij Ambo|Anthos, met titels als Hittegolf (2014), Overschot (2020) en Waarom niet (2023). Ook kortere vorm bleef hij trouw: in 2017 verscheen de bundel Joyride en andere spannende verhalen. Naast zijn thrillers schreef hij twee kinderboeken (Complot en Foute boel), een filmscenario en het toneelstuk Recht van overpad. Een aantal van zijn verhalen werd bewerkt tot leesboeken op A2- en B1-niveau voor volwassen taalleerders — titels als Vader en zoon; Dik, Bobo; Mazzel en pech, Retourtje Curaçao en Als broer en zus — een directe brug tussen zijn twee werelden van misdaadliteratuur en Nederlands als tweede taal. Vertalingen van zijn werk verschenen onder meer bij de Deense uitgever Lindhardt og Ringhof, die rond 2021 Spijt, Tweestrijd en Noodzakelijk kwaad uitbracht.

De erkenning van collega's en critici reikt verder dan de twee Gouden Stroppen. In 2015 kreeg Appel de Gouden Vleermuis voor zijn hele thrilleroeuvre. In 2021 volgde de Meesterprijs, hem toegekend "voor zijn belangrijke bijdrage voor de ontwikkeling van het genre" — een eerbetoon dat zowel zijn romans als zijn rol als criticus, docent en theoreticus van spanning omvat. Dat Appel ook buiten de misdaadhoek een publieke stem is, blijkt uit zijn vaste bijdrage sinds 2014 aan het radioprogramma De Taalstaat, waarin hij wekelijks het taalgebruik van een bekende Nederlander analyseert. In 2021 bundelde hij taalbeschouwingen in Taalstukken. Alles over het Nederlands van nu.

Appels positie in het Nederlandse thrillerlandschap is bijzonder omdat hij twee carrières combineert: wetenschapper die boeken schreef over tweetaligheid (met Pieter Muysken: Language contact and bilingualism, 1987; met Anne Vermeer: Tweede-taalverwerving en tweede-taalonderwijs, 1994) en romancier die het binnenland van gewone Nederlanders onderzoekt. Die achtergrond is in zijn romans voelbaar in de precisie waarmee dialogen en denkpatronen worden opgebouwd — taal is bij hem geen decor, maar instrument van spanning.

Voor wie Appel voor het eerst wil lezen, zijn er een paar logische ingangen. Wie wil beginnen bij zijn eigen favoriete terrein — de bekroonde psychologische thriller — kan het beste De Derde Persoon of Zinloos geweld proberen: beide boeken wonnen de Gouden Strop en laten zien waarom hij als vernieuwer van het Nederlandse genre geldt. Wie liever een recentere standalone leest, zonder reeksverplichtingen, kan terecht bij Hittegolf (2014) of Overschot (2020), beide verschenen bij Ambo|Anthos en typerend voor zijn latere, strakke stijl. En wie niet alleen Appels romans wil lezen maar ook wil begrijpen hoe hij ze bouwt, vindt in Spanning in verhalen (2007) een zeldzaam openhartig schrijvershandboek — nuttig voor liefhebbers én voor beginnende thrillerauteurs.