Wat lezen na Het Joshuaprofiel?

Het debuut van Sebastian Fitzek gebruikt dezelfde techniek als Het Joshuaprofiel, maar met een andere insteek: psychiater Viktor Larenz verliest zijn dochter Josy zonder enig spoor, en vier jaar later verschijnt een patiënte die beweert dat zij weet wat er gebeurd is. De therapie draait om een protagonist die zijn eigen herinneringen en waarnemingen niet meer kan vertrouwen, net als Max Rhode in Het Joshuaprofiel. Fitzek houdt beide verhalen kort — compacte hoofdstukken, één vertelperspectief, weinig zijsporen — en laat de twist niet afhangen van een externe moordenaar maar van wat er in het hoofd van de hoofdpersoon gebeurt. Waar Het Joshuaprofiel werkt met een voorspelling die zich voltrekt, werkt De therapie met een verleden dat langzaam wordt gereconstrueerd totdat blijkt dat niets klopt.

Hier kiest Fitzek voor een nog strakkere setting: een chirurg en een jonge vrouw op een geïsoleerd eiland, geen politie, een lopende storm, en een kind dat een levensbedreigende operatie nodig heeft. De claustrofobie zit niet in het hoofd van de hoofdpersoon maar in de fysieke situatie — al blijft de vraag wie je kunt vertrouwen even urgent als in Het Joshuaprofiel. Waar Max Rhode zich afvraagt of hij zichzelf nog kent, vraagt de protagonist in Afgesneden zich af of de persoon tegenover hem liegt of de waarheid vertelt. Het tempo is hetzelfde: korte, strakke hoofdstukken, geen tijd voor reflectie, een oplopende druk die eindigt in een twist die terugwerkt op alles wat je gelezen hebt. Het is Fitzeks meest filmische boek — real-time spanning, één locatie, weinig personages.

Als Het Joshuaprofiel je beviel vanwege de psychologische druk en de onbetrouwbare verteller, is Alex Michaelides' debuut een logische vervolgstap. Kunstenares Alicia Berenson schiet haar man dood en zwijgt sindsdien — psychotherapeut Theo Faber wil haar aan het praten krijgen. Het verhaal wisselt tussen Theo's aantekeningen en fragmenten uit Alicia's dagboek, en Michaelides gebruikt dezelfde techniek als Fitzek: de lezer krijgt steeds meer informatie, maar het plaatje klopt niet totdat de laatste hoofdstukken alles omdraaien. Waar Fitzek werkt met een externe dreiging (het Joshuaprofiel), werkt Michaelides met een intern mysterie — maar beide auteurs bouwen hun twist niet op met hints die je achteraf herkent, maar met een structurele leugen in het verhaal zelf.

Psychiater Emma Stein komt haar huis niet meer uit na een verkrachting. Dan wordt er een pakket bezorgd — met daarin bewijs dat de dader haar opnieuw in het vizier heeft. Het pakket gebruikt dezelfde opzet als Het Joshuaprofiel: een hoofdpersoon die weet dat er iets verschrikkelijks staat te gebeuren, maar niet hoe of wanneer. Fitzek kiest hier voor een vrouwelijk perspectief en een protagonist die letterlijk niet kan vluchten, wat de claustrofobie nog scherper maakt. De spanning zit niet in actie maar in anticipatie — Emma wacht, leest signalen verkeerd, twijfelt aan haar eigen waarneming. Net als Max Rhode in Het Joshuaprofiel krijgt ze informatie die haar dwingt te handelen, terwijl ze niet weet of die informatie betrouwbaar is. De twist werkt met dezelfde techniek: de lezer denkt mee te kijken met Emma, maar het vertelperspectief liegt.

Het Joshuaprofiel gebruikt een ogenschijnlijk brave burger die plotseling verdacht wordt van iets gruwelijks — Shari Lapena draait dat om in Stel van hiernaast, waar een echtpaar na een etentje bij de buren thuiskomt en hun baby verdwenen is. De politie vermoedt de ouders, en Lapena laat zien hoe snel een gewoon leven omslaat in een nachtmerrie van verdenking en tegenverdenking. Waar Fitzek werkt met een interne psychologische druk (Max weet dat hij iets gaat doen), werkt Lapena met externe druk (de buitenwereld denkt dat je iets gedaan hebt). Beide boeken gebruiken korte hoofdstukken en wisselende perspectieven om de lezer op het verkeerde been te zetten, en beide eindigen met een twist die niet zozeer verrassend is omdat je hints gemist hebt, maar omdat de auteur structureel informatie heeft achtergehouden.