Wat lezen na Het zesde bedrijf?
Vijf concrete aanraders voor wie Het zesde bedrijf van P.F. Thomése net uit heeft.
Het zesde bedrijf doet meerdere dingen tegelijk: het haalt een vergeten vrouwenstem uit de achttiende eeuw tevoorschijn, het reconstrueert een leven uit fragmenten en archiefstukken, en het plaatst dat leven midden in de revolutionaire chaos van Parijs. Thomése schrijft geen traditionele historische roman — hij laat de kloof tussen toen en nu voelbaar, maakt van Etta Palm tegelijk een historisch personage en een literaire constructie. De spanning zit in hoe je een stem reconstrueert die bijna verdwenen is, hoe je schrijft over iemand die nauwelijks sporen achterliet. Vijf boeken die op die vragen antwoord geven:
Zuidland
door P.F. Thomése · 2009
De verhalenbundel waarmee P.F. Thomése in 1990 doorbrak, is een directe voorloper van Het zesde bedrijf. Ook hier portretteert hij vergeten figuren uit de vaderlandse geschiedenis — ontdekkingsreizigers, kooplieden, mensen wier namen in archieven bleven steken. De verhalen zijn korter, geconcentreerder, maar het procedé is hetzelfde: Thomése reconstrueert levens uit fragmenten, laat zien hoe iemand verdwijnt in de tijd. Waar Het zesde bedrijf één vrouwenleven uitdiept, geeft Zuidland een reeks portretten van mensen die net buiten de geschiedenisboeken vielen. De toon is droger, zakelijker, maar de fascinatie voor het verloren en het half-bewaard is al volledig aanwezig.
De onderwaterzwemmer
door P.F. Thomése · 2015
Een latere roman die laat zien hoe Thomése omgaat met schuld, verlies en wat er niet meer te herstellen valt. Waar Het zesde bedrijf een historische figuur reconstrueert, gaat De onderwaterzwemmer over iemand die zichzelf probeert te reconstrueren na een breuk. Het zijn beide boeken over mensen die verdwijnen — Etta Palm in de archieven, de zwemmer in zijn eigen schuldgevoel. Thomése schrijft in beide gevallen met precisie over hoe je iets vasthoudt dat zich onttrekt, over de pogingen om greep te krijgen op wat al weg is. De onderwaterzwemmer is directer, persoonlijker, maar de mechaniek is vergelijkbaar: wat blijft er over van een leven als de samenhang verdwenen is?
Schaduwkind
door P.F. Thomése · 2010
Het boek waarin Thomése schrijft over de dood van zijn dochter — geen fictie, maar een reconstructie van verlies. Waar Het zesde bedrijf gaat over het reconstrueren van een historisch leven, gaat Schaduwkind over het onder woorden brengen van iets wat zich aan taal onttrekt. In beide boeken zoekt Thomése naar een vorm om het afwezige aanwezig te maken, om iets vast te houden dat verdwenen is. De toon is stiller, intiemer, maar de precisie waarmee hij werkt is hetzelfde. Voor wie in Het zesde bedrijf de spanning herkent tussen wat er te weten valt en wat verloren is, biedt Schaduwkind die spanning op persoonlijk niveau — niet uit archieven, maar uit een onherstelbaar verlies.
De brief
door Cees Nooteboom · 1988
Cees Nooteboom reconstrueert in De brief een leven uit wat er overblijft na de dood — documenten, herinneringen, een adres in Lissabon. Waar Thomése Etta Palm opbouwt uit archiefstukken, bouwt Nooteboom een gestorvene op uit wat zijn vrienden zich herinneren. Het zijn beide boeken over hoe je iemand vasthoudt die er niet meer is, over de kloof tussen wat iemand was en wat er van hem bewaard blijft. Nooteboom schrijft minder zakelijk dan Thomése, met meer ruimte voor overpeinzing en filosofische uitstapjes, maar de kern is vergelijkbaar: hoe schrijf je over iemand die alleen in fragmenten bestaat?
De wetten
door Connie Palmen · 2020
Connie Palmen reconstrueert in De wetten het leven van een historische figuur — Marie Curie — vanuit de spanning tussen wie ze was en hoe ze herinnerd werd. Waar Thomése Etta Palm opbouwt vanuit archiefstukken en lacunes, bouwt Palmen Curie op vanuit de wetten die haar leven bepaalden — wetenschappelijke wetten, sociale conventies, de wetten van hoe een vrouwenleven verteld wordt. Het zijn beide boeken over hoe je een vrouwenstem uit het verleden reconstrueert, over de spanning tussen historisch materiaal en literaire verbeelding. Palmen schrijft directer, met meer nadruk op innerlijk leven, maar de fascinatie voor hoe een vrouw verdwijnt in de geschiedschrijving is hetzelfde.
Welke kies je? Voor wie verder wil in Thomése's omgang met vergeten levens: begin bij Zuidland, de bundel die het procedé in korte vorm laat zien. Voor wie de persoonlijke kant van zijn werk wil — hoe hij schrijft over wat zich onttrekt: Schaduwkind. Voor wie de historische reconstructie zoekt, maar met meer filosofische ruimte: De brief van Nooteboom. Voor wie een ander vrouwenleven uit archiefstof wil, met meer nadruk op innerlijk: De wetten.
Wil je een nog beter advies?
Vertel onze Leesvolger wat je net las én wat je ervan vond. Drie boeken op maat.
Probeer Leesvolger →