Wat lezen na Logboek van een onbarmhartig jaar?

Hier schrijft Connie Palmen over Ischa Meijer, de columnist met wie ze vier jaar samenleefde tot zijn dood in 1995. Net als in Logboek gaat het om wat er overblijft wanneer iemand sterft — maar waar Logboek het verlies zelf beschrijft, reconstrueert Jij zegt het een leven. Palmen laat Meijer zelf aan het woord (fictief, vanuit zijn perspectief) en portretteert tegelijk hun relatie. Het is geen rouwboek maar een poging om iemand die verdween opnieuw te laten bestaan. Voor wie in Logboek herkende hoe Palmen intieme verhoudingen analyseert — liefde als een kwestie van woorden, van hoe je iemand noemt — biedt dit boek een langere versie van diezelfde zoektocht.

Palmens tweede roman gaat over twee meisjes die vriendinnen worden en vijftig jaar lang met elkaar verbonden blijven — ondanks totaal verschillende karakters. Net als Logboek is het een boek over hoe één relatie een leven kan bepalen, maar hier staat niet de dood centraal, wel de vraag hoe iemand anders je vormt. Palmen beschrijft vriendschap als een kwestie van macht: wie geeft vorm, wie volgt, wie definieert de ander? Het verscheen twee weken na de dood van Ischa Meijer, wat de spanning tussen autonomie en afhankelijkheid extra lading geeft. Voor wie in Logboek de filosofische vragen herkende — wat betekent het om bij iemand te horen? — biedt De vriendschap een vergelijkbare analyse, maar dan over een band die niet door de dood wordt afgesloten.

Renate Dorrestein schrijft over een zusje dat stierf toen ze zelf tien was — en hoe die dood decennialang doorwerkte in haar leven. Net als Palmen maakt ze van privé-verlies literatuur, maar waar Palmen filosofisch blijft (wat ís rouw, hoe verhouden woorden zich tot werkelijkheid), kiest Dorrestein voor een verhaal: ze reconstrueert een jeugd waarin ze zich schuldig voelde, een volwassenheid waarin ze die schuld probeerde goed te maken. Het resultaat is een hybride tussen memoir en fictie, met een vergelijkbare directheid over verdriet. Voor wie in Logboek herkende hoe een enkele gebeurtenis alles kan kleuren, biedt Reddende engel een andere manier om daar vorm aan te geven — niet via dateringen en logboek-structuur, maar via een verhaal dat zich langzaam openbaart.

Palmens debuut gaat over een vrouw die haar geliefde verlaat en daarna, door een reeks ontmoetingen met mannen, probeert te begrijpen wat liefde eigenlijk is — en wat vrijheid kost. De structuur verwijst naar het middeleeuwse Mariken van Nieumeghen, maar het thema sluit aan bij Logboek: hoe beïnvloedt een ander je leven, en wat gebeurt er als die ander verdwijnt? Waar Logboek gaat over wat er overblijft na de dood, onderzoekt De wetten wat er gebeurt als je bewust afstand neemt — en of dat überhaupt mogelijk is. Het is abstracter dan Logboek, meer essay dan dagboek, maar de vraag is vergelijkbaar: wat betekent het om bij iemand te horen, en wat verlies je als je die band doorsnijdt?

P.F. Thomése schrijft over een vader wiens zoontje verdronk — en hoe dat verlies doorwerkt in alles wat volgt. Net als Palmen maakt hij van privé-rouw literatuur, maar waar Palmen structuur zoekt (dateringen, logboek-vorm), kiest Thomése voor fragmenten: korte hoofdstukken die rondom het verlies cirkelen zonder het direct te benoemen. Het resultaat is een boek dat voelt als een poging om iets onzegbaars tóch te zeggen — vergelijkbaar met Palmens zoektocht naar woorden voor wat Van Mierlo was. Voor wie in Logboek herkende hoe verlies alles kleurt maar niet altijd direct benoemd kan worden, biedt De onderwaterzwemmer een andere vorm: geen chronologie, wel een vergelijkbare urgentie.