Wat lezen na Shadow Child?

Dit is de Nederlandse oorspronkelijke uitgave van Shadow Child — dezelfde tekst, maar in de taal waarin P.F. Thomése hem schreef. Voor wie de Engelse vertaling las en zich afvroeg hoe bepaalde passages in het Nederlands klonken, of voor wie juist de Nederlandse editie wil hebben. De kern blijft hetzelfde: korte hoofdstukken, een vader die probeert grip te krijgen op wat niet te vatten is, fragmenten die elkaar afwisselen zonder chronologische dwang. Thomése schrijft hier met een precisie die geen ruimte laat voor sentiment. Elke zin doet werk. Het boek blijft dicht bij het concrete — voorwerpen, handelingen, ruimtes — en vermijdt abstracties over verlies. Die keuze maakt het leesbaar, ook al gaat het over iets onleesbaars.

Ook hier draait het om verlies en schuld, maar nu in een verhaallijn met meer plot: een jongen verdrinkt, een vader blijft achter met vragen die geen antwoord krijgen. Thomése gebruikt water als metafoor én als concrete dreiging — de duikscènes zijn claustrofobisch, de spanning tastbaar. Waar Shadow Child bleef bij fragmenten, bouwt De onderwaterzwemmer naar iets toe: een zoektocht, een poging tot begrip, misschien zelfs tot verzoening. Toch blijft de toon sober. Geen psychologische verklaringen, geen grote onthullingen. Wat je krijgt is een vader die probeert te begrijpen door letterlijk onder water te gaan, door te bewegen in een element dat zowel verlies als redding kan betekenen. Voor wie de directheid van Shadow Child waardeerde maar nu zoekt naar iets met meer verhaaldrang.

Hier verschuift het thema van persoonlijk verlies naar een breder ethisch vraagstuk: wat doe je met iemand die je niet kunt redden, maar ook niet kunt laten liggen? Een koordirigent vindt een meisje in een kerk, half dood, en neemt haar mee. De roman onderzoekt wat 'weldoen' betekent wanneer de ander niets vraagt, niets zegt, niets teruggeeft. Thomése schrijft met dezelfde korte, harde zinnen als in Shadow Child, maar nu meer op afstand: de verteller observeert, twijfelt, probeert te helpen zonder te weten of hulp überhaupt mogelijk is. Het boek stelt vragen over verantwoordelijkheid en grenzen, zonder antwoorden op te dringen. Voor wie in Shadow Child herkende hoe Thomése schrijft over het onoplosbare, maar nu een ander soort onoplosbaar probleem wil.

Waar Shadow Child gaat over het vastleggen van herinneringen die dreigen te vervagen, kiest J. Bernlef voor het tegenovergestelde perspectief: een man die zijn herinneringen kwijtraakt en probeert te begrijpen wat er gebeurt. De verteller is Maarten Klein, een dementerende man wiens werkelijkheid steeds meer verschuift. Bernlef schrijft in eerste persoon, van binnenuit de verwarring, zonder uitleg of duiding van buitenaf. Dat maakt het leesbaar op een manier die contrasteert met de helderheid van Thomése, maar wel dezelfde directheid heeft: korte zinnen, concrete waarnemingen, een weigering om het verhaal mooier te maken dan het is. Voor wie waardeerde hoe Shadow Child verlies registreert zonder het te verklaren, biedt Hersenschimmen een ander soort registratie: die van een bewustzijn dat zichzelf kwijtraakt.

Palmen schrijft hier over verlies op een andere schaal: de dood van Ischa Meijer, haar partner, en de manier waarop een leven samen vorm krijgt in herinneringen, gesprekken, wetten die twee mensen samen maken. Waar Thomése fragmenten naast elkaar zet, bouwt Connie Palmen aan een structuur: elke wet is een hoofdstuk, elke wet een poging om grip te krijgen op wat een relatie betekent. De toon is filosofischer, meer reflectief, maar ook hier geldt: geen troost, geen conclusies. Palmen onderzoekt hoe liefde en verlies met elkaar verweven zijn, hoe je iemand vasthoudt door te schrijven. Voor wie Shadow Child las en zich afvroeg hoe je na verlies verder schrijft, niet over het kind maar over de relatie die erbij hoorde, is dit een mogelijk volgend boek.