Wat lezen na Sterrenjacht?

Tijdens een treinreis in 1985 ziet Hella S. Haasse een boogschutter in een Frans woud — een beeld dat aanleiding wordt voor een reeks persoonlijke overpeinzingen. Dit dunne boek is minder feuilletonachtig dan Sterrenjacht, maar het deelt wel de toegankelijkheid en de compacte vorm. Haasse schrijft hier zonder omhaal over herinneringen, reisindrukken, kleine waarnemingen die blijven hangen. Het is een boek dat laat zien hoe ze ook buiten de grote romans om kan functioneren: essayistisch, weinig pretentieus, maar altijd met aandacht voor detail. Voor wie de speelse kant van Sterrenjacht waardeert en benieuwd is naar Haasses persoonlijkere toon.

Midden-Italië, raadselachtige beeldentuin, historische figuren die tot leven komen — dit boek toont Haasse in een ander register dan Sterrenjacht. Waar het feuilleton licht en snel was, is Bomarzo zwaarder: meer geschiedenis, meer research, meer literaire ambacht. Toch blijft de kern van Haasses kunnen zichtbaar: haar vermogen om een verhaal te vertellen dat leest alsof het vanzelf gaat. De tuinen functioneren als decor voor een portret van Vicino Orsini, een zestiende-eeuwse excentriekeling, en Haasse weeft feit en fictie door elkaar op een manier die niet didactisch voelt. Voor wie Sterrenjacht te licht vond en wil zien wat Haasse doet met meer ruimte.

Een verzameling essays en beschouwingen waarin Haasse schrijft over literatuur, kunst, historische figuren — een soort archief van haar niet-fictie werk. Het boek laat zien hoe breed haar interesses waren, van buitenlandse auteurs tot Nederlandse schilders, van politieke figuren tot persoonlijke reflecties. De toon is helder, weinig academisch, en Haasse durft een mening te hebben zonder dogmatisch te worden. Voor wie Sterrenjacht las als curiosum en zich afvraagt wat Haasse verder nog schreef buiten de grote romans: dit is een goed overzicht van haar intellectuele bagage, toegankelijk maar niet oppervlakkig.

Waar Sterrenjacht een feuilleton was dat Haasse zelf bijna vergeten was, is dit boek een reconstructie van wat Stefan Hertmans wél terugvond: de schriften van zijn grootvader, een soldaat in de Eerste Wereldoorlog. Het boek combineert familiegeschiedenis met oorlogsliteratuur, en Hertmans schrijft met dezelfde aandacht voor ambacht die Haasse kenmerkte — geen grote emoties, maar wel precisie in detail. De toon is persoonlijker dan Sterrenjacht, de inzet zwaarder, maar beide boeken delen een fascinatie voor wat materiaal kan onthullen: een vergeten feuilleton, een paar oude cahiers. Voor wie Haasses curiosum waardeert en benieuwd is naar een vergelijkbaar verhaal van literaire archeologie.

Een negentiende-eeuwse Antwerpse bankiersfamilie, een tweelingbroer en -zus die opgroeien in een keurslijf van verwachtingen — dit boek van Jeroen Olyslaegers heeft weinig gemeen met Sterrenjacht qua toon, maar wel qua ambitie: een verhaal vertellen dat leest alsof het vanzelf gaat. Olyslaegers schrijft met meer literaire pretenties dan Haasse in haar feuilleton had, maar ook hij zoekt spanning in karakters die niet vrij zijn, en hij doet dat zonder overdreven zwaar te worden. Het is een boek dat laat zien hoe je met simpele ingrediënten — familie, geld, geheimen — een verhaal kunt bouwen dat blijft boeien. Voor wie Sterrenjacht las als kijk-wat-ze-ook-kon en benieuwd is naar hedendaags literair vertellen met historische setting.