Andrzej Sapkowski

Andrzej Sapkowski (Łódź, 21 juni 1948) is een Poolse fantasyschrijver, wereldwijd bekend door zijn boekenreeks De Hekser rond monsterjager Geralt van Rivia. Hij studeerde economie aan de Universiteit van Łódź en werkte jarenlang als hoofdvertegenwoordiger voor een buitenlands handelsbedrijf voordat hij fulltime ging schrijven. Zijn literaire loopbaan begon in de jaren tachtig, aanvankelijk als vertaler van sciencefiction — onder meer van The Words of Guru van Cyril M. Kornbluth.

Sapkowski's debuut was het korte verhaal Wiedźmin (De Hekser), dat hij naar eigen zeggen op een opwelling schreef voor een wedstrijd van het Poolse genremagazine Fantastyka. Het verhaal verscheen in 1986, won de derde prijs en bleek bij zowel lezers als critici bijzonder succesvol. In 1987 ontving hij de Polityka's Passportprijs, een onderscheiding voor beloftevolle Poolse kunstenaars. Op dat eerste verhaal bouwde hij een complete cyclus: drie bundels kortverhalen en vijf romans die samen de kern vormen van zijn oeuvre.

Die cyclus kreeg zijn vaste contouren met de verhalenbundels De laatste wens en Het zwaard van het lot, waarin Geralt van Rivia centraal staat — een mutant die vanaf zijn kindertijd is getraind om monsters op te sporen en te doden. De vijfdelige romanreeks die daarop volgt (Het bloed van de elfen, De jaren van verachting, De vuurdoop, De zwaluwentoren en De vrouwe van het meer) breidt die wereld uit tot een breder politiek en militair epos. Geralt opereert in een moreel ambigu universum, maar houdt vast aan een eigen, consistente ethische code. Hij is zowel cynisch als nobel, en wordt in de bronnen vergeleken met Raymond Chandlers Philip Marlowe.

De wereld van De Hekser is sterk beïnvloed door Slavische mythologie, wat Sapkowski binnen de internationale fantasy een eigen signatuur geeft. De Engelse Wikipedia noemt hem de "Poolse Tolkien". Recensente Alice Wybrew van Total Sci-Fi beschrijft zijn stijl bij Het bloed van de elfen als een moeiteloze overgang tussen emotionele scènes, trefzekere actie en langere passages van politieke discussie en krijgsstrategie; ze vergelijkt zijn leesbaarheid met die van David Gemmell, maar vindt hem harder en dieper aanslaan. Polygon-recensent Alex Jay wijst daarnaast op de parallellen tussen de conflicten tussen mensen en niet-mensen in Sapkowski's werk en de geschiedenis van etnische spanningen in Midden- en Oost-Europa.

Naast De Hekser schreef Sapkowski de historische fantasyreeks De Hussieten Trilogie — Narrenturm (2002), Boży bojownicy / Strijders van God (2004) en Lux perpetua (2006) — die zich afspeelt tegen de achtergrond van de Hussietenoorlogen. In 2009 verscheen de losstaande roman Żmija (Adder), gesitueerd tijdens de Sovjet-Afghaanse oorlog. In 2013 keerde hij terug naar Geralt met de opzichzelfstaande roman Sezon burz (Het Seizoen van Stormen, 2017), die chronologisch tussen de eerdere verhalen in speelt. In het Nederlands verschijnt zijn werk bij Boekerij; recente heruitgaven en nieuwe vertalingen van de reeks volgen elkaar in hoog tempo op, met in 2025 onder meer Het kruispunt der raven.

Sapkowski's prijzenkast is opvallend goed gevuld binnen het Poolse genre. Hij won vijf (volgens de Engelstalige Wikipedia zelfs zes) Janusz A. Zajdelprijzen, waaronder voor de kortverhalen Het minste kwaad (1990), Het zwaard van het lot (1992) en In een bomkrater (1993), en voor de romans Het bloed van de elfen (1994) en Narrenturm (2002). In 2003 won hij in Spanje twee keer de Premio Ignotus, voor De laatste wens als beste anthologie en voor het kortverhaal De muzikanten als beste buitenlandse kortverhaal. Verder vermeldt de bron de David Gemmell Award, de World Fantasy Life Achievement Award en de Poolse Gloria Artis-medaille voor verdiensten voor de cultuur. Zijn werk is vertaald in 37 talen — waaronder Tsjechisch, Russisch, Duits, Spaans, Frans, Engels, Italiaans, Nederlands en Zweeds — en er zijn wereldwijd meer dan dertig miljoen exemplaren van verkocht. Daarmee is Sapkowski na Stanisław Lem de meest vertaalde Poolse sciencefiction- en fantasyauteur.

De populariteit van De Hekser werd verder vergroot door bewerkingen in andere media. De Poolse studio CD Projekt RED bouwde op het universum voort met de rollenspellen The Witcher (2007), The Witcher 2: Assassins of Kings (2011) en The Witcher 3: Wild Hunt (2015). Netflix bracht in december 2019 een eigen televisieserie uit, die volgens de bron de best bekeken originele titel van dat jaar werd; het tweede seizoen verscheen in december 2021. Een eerdere Poolse televisieserie en bioscoopfilm uit 2000 waren volgens Wikipedia commercieel gezien geen succes.

Voor wie wil kennismaken met zijn werk zijn er verschillende ingangen. Lezers die eerst willen proeven zonder zich aan een vijfdelige saga te committeren, kunnen het best beginnen bij De laatste wens: de kortverhalenbundel introduceert Geralt, de toon en het Slavisch-mythologische decor, en laat zien hoe Sapkowski bekende sprookjesmotieven kantelt. Wie liever meteen het grote romanepos induikt, start bij Het bloed van de elfen, het eerste deel van de romanreeks waarin de politieke en militaire lijnen zich ontvouwen. Lezers die juist Geralt even willen loslaten en benieuwd zijn naar Sapkowski's historische register, vinden in Narrenturm een stevig alternatief: dezelfde stilistische vaart, maar geplaatst in het vijftiende-eeuwse Midden-Europa van de Hussietenoorlogen.