Anna Enquist

Anna Enquist (Amsterdam, 19 juli 1945) is het pseudoniem van Christa Widlund-Broer, een van de meest gelezen literaire auteurs van Nederland. Ze groeide op in Delft als dochter van een hoogleraar natuurkunde, studeerde klinische psychologie in Leiden en vervolgens piano aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag, met cello als bijvak. Begin jaren tachtig begon ze aan een gespecialiseerde opleiding psychoanalyse; vanaf 1987 werkte ze als psychoanalytica en zette ze haar muzikale loopbaan stop. In diezelfde periode begon ze gedichten te schrijven. Beide werelden — muziek en psychoanalyse — zijn de rode draad gebleven in haar literaire werk.

Enquist debuteerde in 1988 met gedichten in het tijdschrift Maatstaf. Haar eerste bundel, Soldatenliederen, verscheen in 1991 en werd meteen bekroond met de C. Buddingh'-prijs voor nieuwe Nederlandse poëzie. Een jaar later volgde Jachtscènes, waarvoor ze de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs ontving. In korte tijd had ze zich als dichter gevestigd. In 1994 verscheen haar eerste roman, Het meesterstuk, geschreven op het stramien van Mozarts opera Don Giovanni. Het boek kwam terecht in de boeken-top tien en won in 1995 de Debutantenprijs — een ongewoon stevige start voor een prozadebuut.

Met haar tweede roman, Het geheim (1997), consolideerde Enquist haar lezerspubliek: het boek werd bekroond met de Trouw Publieksprijs. Opnieuw stond een pianiste centraal, en opnieuw werd klassieke muziek niet als decor maar als dragende structuur gebruikt. In 2002 bereikte ze een nog breder publiek met De ijsdragers, het Boekenweekgeschenk van dat jaar. Daarna volgde in 2005 de historische roman De thuiskomst, over Elizabeth Batts, de vrouw van ontdekkingsreiziger James Cook; het boek werd genomineerd voor de NS Publieksprijs. Dat Enquist naast romans ook theater schreef bleek in 2005, toen ze samen met Antoine Uitdehaag en Anne Vegter de Taalunie Toneelschrijfprijs ontving voor Struisvogels op de Coolsingel.

Terugkerende thema's in haar werk zijn psychologische en relationele kwesties, het verlies van een kind, pijnlijke herinneringen, de uitdagingen van het ouder worden en de liefde voor klassieke muziek. Dat zijn geen abstracte motieven. Op 3 augustus 2001 verloor Enquist haar 27-jarige dochter Margit bij een verkeersongeval op de Dam in Amsterdam, toen ze op haar fiets werd overreden door een vrachtwagen zonder dodehoekspiegel. Mede dankzij haar inzet werd zo'n spiegel in 2003 verplicht gesteld. Het verlies klinkt onmiskenbaar door in Contrapunt (2008), waarin een pianist Bachs Goldbergvariaties bestudeert om haar overleden dochter te gedenken, en in de roman Kwartet (2014).

Muziek is bij Enquist nooit versiering. Verschillende boeken zijn opgebouwd rond een compositie of een muzikale vorm; ze trad op met pianist Ivo Janssen op cd's waarop pianowerken van onder meer Schumann, Chopin, Debussy, Prokofjev en Janáček worden afgewisseld met voorgelezen poëzie en monologen. Haar psychoanalytische achtergrond is terug te zien in de aandachtige manier waarop ze innerlijke processen beschrijft; haar personages zijn vaak mensen die iets proberen te doorgronden — een partituur, een verlies, een familiegeheim — en bij wie het denken zelf de handeling van het boek is.

Na Contrapunt bleef Enquist in hoog tempo publiceren. De verdovers (2011) ging over een anesthesist en zijn gezin; Kwartet (2014) bracht vier musici samen in een door bezuinigingen getekend Nederland. Daarna volgden Daer een seigneur zijn handen wast (2017), de roman Want de avond (2018) en Sloop (2021). Naast proza bleef ze poëzie publiceren, met onder meer Hoor de stad (2015) — geschreven in haar rol als Stadsdichter van Amsterdam 2014-2015, waarin ze onder andere drie teksten leverde voor zitbankjes boven de Noord/Zuidlijn — en Berichten van het front (2020). In datzelfde jaar verscheen de essaybundel Tegenwind. Haar verzamelde poëzie is gebundeld in Gedichten 1991-2012. Rond haar vijftigste levensjaar als auteur werkt ze aan de roman Het einde van Erna Ankersmit (aangekondigd voor 2026).

Enquists werk is in diverse talen vertaald en verschijnt in Nederland bij De Arbeiderspers. Veel titels zijn ook beschikbaar als e-boek, grootletterboek of luisterboek, vaak ingesproken door de auteur zelf. Buiten haar romans en bundels is ze bij een breder publiek bekend geworden door haar bespiegelingen over voetbal in Hard gras, later gebundeld in Kool! (2012) — een onverwachte, maar in haar werk niet ongewone zijsprong naar een onderwerp waar ze de volle aandacht van haar observatievermogen op richt.

Voor wie Enquist nog niet kent: begin bij Contrapunt (2008) als je direct wilt begrijpen waarom ze zoveel lezers raakt — het is de meest geconcentreerde versmelting van haar grote thema's, muziek en rouw, en leest als één lange meditatie. Zoek je een toegankelijker ingang, kies dan De ijsdragers (2002), de novelle die als Boekenweekgeschenk voor honderdduizenden lezers haar kennismaking werd. Lees je liever historische fictie, dan is De thuiskomst (2005) over Elizabeth Cook een rijkere, bredere roman waarin Enquist haar psychologische blik op een negentiende-eeuws huwelijk richt. En wie wil zien waar het begon, kan terecht bij de bundel Soldatenliederen (1991) of bij Het meesterstuk (1994) — twee debuten die meteen prijzen wonnen en de twee sporen, poëzie en roman, uitzetten waarlangs haar oeuvre zich sindsdien heeft ontwikkeld.