Antonio Scurati

Antonio Scurati (Napels, 25 juni 1969) is een Italiaans schrijver, columnist en hoogleraar. Hij groeide op als zoon van een Napolitaanse moeder en een vader uit Cusano Milanino, studeerde filosofie aan de Universiteit van Milaan en vervolgde zijn studie aan de École des Hautes Études en Sciences Sociales in Parijs. Later promoveerde hij aan de Universiteit van Bergamo op theorie en tekstanalyse. Sinds 2008 is hij verbonden aan de IULM-universiteit in Milaan, waar hij een seminar creatief schrijven leidt en co-directeur is van de masteropleiding "Arts of the Story", gericht op epische en op documenten gebaseerde verhalende literatuur. Daarnaast schrijft hij sinds september 2019 een vaste column voor de Corriere della Sera.

Scurati's schrijverschap begon in de academische hoek: in 2003 publiceerde hij het essay Guerra. Narrazioni e culture nella tradizione occidentale, dat op de shortlist van de Premio Viareggio belandde. Zijn romandebuut Il rumore sordo della battaglia verscheen oorspronkelijk eerder en werd in 2006 in herziene vorm opnieuw uitgegeven. Met zijn tweede roman Il sopravvissuto (2005) brak hij door in Italië: het boek won — ex aequo met Pino Roveredo — de 43e Premio Campiello, en kreeg daarnaast de Premio Nazionale Letterario Pisa voor fictie. In 2006 verscheen zijn essay La letteratura dell'inesperienza, een reflectie op literatuur, media en humanisme in het televisietijdperk — een thema dat zijn verdere werk zou blijven voeden.

In de jaren daarna bouwde Scurati een gevarieerd oeuvre op dat heen en weer beweegt tussen fictie, essayistiek en journalistiek. Hij publiceerde onder meer de historische roman Una storia romantica (2007), produceerde voor Fandango de documentaire La stagione dell'amore (2007) in de geest van Pier Paolo Pasolini's Comizi d'amore, en schreef Il bambino che sognava la fine del mondo (2009), een hybride van fictie en reportage dat uithaalt naar de massamedia en de informatie-economie. In 2015 verscheen Il tempo migliore della nostra vita, een biografische roman over de antifascistische intellectueel Leone Ginzburg. Dat boek won de Premio Viareggio en haalde opnieuw de shortlist van de Campiello.

De internationale doorbraak kwam in 2018 met M. Il figlio del secolo, het eerste deel van wat is uitgegroeid tot een vijfdelige romancyclus over Benito Mussolini en het Italiaanse fascisme. Het boek werd bekroond met de Strega Prize 2019, de belangrijkste literaire prijs van Italië, stond twee jaar aan de top van de bestsellerlijsten, en is volgens de Engelstalige Wikipedia in meer dan veertig talen vertaald en bewerkt tot een televisieserie. De cyclus beslaat de hele fascistische periode: deel één opent op 23 maart 1919 met de oprichting van de Fasci di Combattimento, deel vijf eindigt op 29 april 1945, als Mussolini's lijk wordt opgehangen in Milaan.

Wat de M-reeks volgens de Nederlandstalige Wikipedia karakteriseert, is dat de romans berusten op grondig historisch onderzoek: alle dialogen en toespraken zijn historisch gedocumenteerd. Scurati werkt daarmee in een traditie van op documenten gebaseerde verhalende literatuur die hij in Milaan ook academisch doceert — fictie als vorm van historische reconstructie, zonder dat de schrijver zich veroorlooft woorden in de mond van zijn personages te leggen die niet in archieven zijn terug te vinden. Het is een strenge methode voor een onderwerp — de opkomst en ondergang van het fascisme — dat zich juist leent voor mythevorming.

De Nederlandse edities verschenen aanvankelijk bij Podium: M. De zoon van de eeuw (2019) en M. De man van de voorzienigheid (2021), beide vertaald door Jan van der Haar. Vanaf deel drie nam Wereldbibliotheek de reeks over met M. De laatste dagen van Europa (2023). De meest recente delen zijn M. Het uur van de waarheid (2025) en M. Het einde en het begin (2026), die de cyclus afsluit. Van der Haar vertaalde ook de rest van de reeks en Scurati's essay Fascisme en populisme: Mussolini nu (2024), waarin hij de politieke actualiteit van het fascisme-debat verkent.

In de Italiaanse literaire wereld geldt Scurati inmiddels als een auteur die de grote nationale prijzen op zijn naam heeft staan — Campiello, Viareggio en Strega — en die tegelijk, via de Corriere della Sera, een publieke stem is in debatten over media, politiek en herinnering. Dat dubbele profiel — academisch én journalistiek, romanschrijver én essayist — kleurt het hele oeuvre: de M-cyclus is literatuur, maar leest ook als een vorm van publieke geschiedschrijving in een land waar de omgang met het fascistische verleden nog altijd omstreden is.

Voor wie Scurati voor het eerst wil lezen, is M. De zoon van de eeuw (2019) de voor de hand liggende ingang: het is het bekroonde beginpunt van de cyclus en introduceert de methode — historisch gedocumenteerde fictie — die het hele project draagt. Lezers die liever eerst een afgerond, kleiner boek willen proberen, kunnen beginnen bij Il tempo migliore della nostra vita (2015, nog niet in het Nederlands), de met de Viareggio bekroonde roman over Leone Ginzburg, waarin Scurati op kleinere schaal doet wat hij in M op epische schaal zou uitwerken. Wie vooral geïnteresseerd is in de hedendaagse politieke urgentie van zijn werk, kan terecht bij het essay Fascisme en populisme: Mussolini nu (2024), waarin Scurati expliciet maakt waarom zijn reconstructie van de jaren twintig en dertig geen louter historische oefening is.