Philip Kerr

Philip Ballantyne Kerr (Edinburgh, 22 februari 1956 – 23 maart 2018) was een Schots auteur die vooral bekend werd met de Bernie Gunther-reeks: historische thrillers die zich afspelen in Duitsland voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Kerr groeide op in Edinburgh, zat op een gymnasium in Northampton en studeerde van 1974 tot 1980 rechten en filosofie aan de University of Birmingham, waar hij een mastergraad behaalde. Voordat hij in 1989 fulltime schrijver werd, werkte hij als advertentiecopywriter bij Saatchi & Saatchi. Daarnaast schreef hij voor The Sunday Times, de Evening Standard en de New Statesman. Hij woonde in Wimbledon, Londen, was getrouwd met collega-schrijver Jane Thynne en had drie kinderen.

Zijn literaire carrière begon in 1989 met March Violets, in het Nederlands verschenen als Een Berlijnse kwestie. Dat boek introduceerde de Berlijnse politieman Bernhard "Bernie" Gunther in het Berlijn van 1936. Snel daarna volgden The Pale Criminal (Het handwerk van de beul, 1990) en A German Requiem (Een Duits requiem, 1991), samen bekend als de Berlin Noir-trilogie, die in 1993 door Penguin in één band werd herpubliceerd. Datzelfde jaar werd Kerr opgenomen in Granta's lijst Best Young British Novelists, een vroege erkenning voor een auteur die nog maar enkele boeken op zijn naam had staan.

Na de trilogie (1991) keerde Kerr pas in 2006 terug naar Bernie Gunther en experimenteerde hij ondertussen met andere genres: filosofische thrillers (A Philosophical Investigation, in het Nederlands Een concept voor moord, 1992), techno-thrillers (Gridiron, 1995; Het gebouw) en wetenschapsthrillers (Esau, 1996; The Second Angel, 1998). Ook verscheen non-fictie, waaronder Dark Matter: The Private Life of Sir Isaac Newton (2002). Met The One from the Other (De een van de ander, 2006) pakte hij Gunther weer op — een terugkeer die het begin bleek van een reeks die in totaal veertien Bernie Gunther-boeken zou omvatten.

De Gunther-boeken zijn Kerrs handtekening. Ze combineren het klassieke hardboiled-detectiveframe met minutieus gedocumenteerde geschiedenis: Gunther beweegt zich tussen echte historische figuren als politiecommissaris Ernst Gennat, Reinhard Heydrich, de Joodse politicus Bernhard Weiß, Arthur Nebe, Adolf Eichmann, de nazi-agent Horst Carlos Fuldner in Argentinië en Joseph Mengele. De tijdlijn van de reeks springt bewust heen en weer tussen de jaren dertig, de oorlog, de naoorlogse chaos en de Koude Oorlog — Prague Fatale (2011) speelt in 1941, Field Grey (2010) weeft meerdere jaren door elkaar, Metropolis (2019) keert terug naar 1928. Die chronologische vrijheid laat Kerr toe om Gunthers morele compromissen vanuit meerdere richtingen te belichten: de eigenwijze rechercheur die probeert fatsoenlijk te blijven in een systeem dat dat onmogelijk maakt.

In de jaren tussen 2008 en 2018 verscheen vrijwel jaarlijks een nieuw deel: A Quiet Flame (Een stille vlam, 2008), If the Dead Rise Not (Als de doden niet herrijzen, 2009), Field Grey (Grijs verleden, 2010), Prague Fatale (Praag fataal, 2011), A Man Without Breath (De man zonder adem, 2013), The Lady from Zagreb (De vrouw van Zagreb, 2015), The Other Side of Silence (De schaduw van de stilte, 2016), Prussian Blue (Pruisisch blauw, 2017) en Greeks Bearing Gifts (Vergeven en vergeten, 2018). Terwijl hij tegen kanker vocht, voltooide Kerr nog Metropolis, dat postuum in 2019 verscheen. In Nederland verschijnen de Gunther-boeken bij De Boekerij.

Naast Gunther opende Kerr nog twee andere sporen. Onder de naam P. B. Kerr schreef hij de kinderboekenreeks Children of the Lamp, die begint met The Akhenaten Adventure (Het Achnaton avontuur, 2004) en zes delen telt, eindigend met The Grave Robbers of Genghis Khan (2011). En in 2014 debuteerde hij met de voetbalthrillers rond manager Scott Manson: January Window (Transfermaand, 2014), gevolgd door Hand of God en False Nine (beide 2015). Ook verschenen jeugdboeken als One Small Step (2008) en The Winter Horses (2014).

De erkenning voor zijn werk kwam vooral uit de misdaadliteratuur. In 2009 won If the Dead Rise Not de RBA Prize for Crime Writing, met €125.000 de meest lucratieve misdaadprijs ter wereld, én de Ellis Peters Historic Crime Award van de British Crime Writers' Association. Prussian Blue stond in 2018 op de longlist voor de Walter Scott Prize. De bekendheid die hij met de Berlin Noir-trilogie opbouwde — Granta's lijst in 1993 — bevestigde zich later in commercieel succes en vertalingen; de Gunther-boeken verschenen onder meer bij Viking, Putnam en Quercus in het Engels en bij De Boekerij in het Nederlands.

Voor wie wil beginnen zijn er drie logische ingangen. Lezers die de reeks chronologisch én historisch willen opbouwen, kunnen het beste starten met Een Berlijnse kwestie (March Violets, 1989) of met de verzamelband Berlijnse trilogie — hier wordt Gunther geïntroduceerd in 1936 en zet Kerr de toon voor alles wat volgt. Wie liever instapt op het punt waar Kerr op volle kracht is, kan beginnen bij De een van de ander (2006), het boek waarmee hij Gunther na vijftien jaar terugbracht en de latere, bredere reeks lanceerde. En wie Kerr buiten zijn historische hoofdwerk wil leren kennen, vindt in Een concept voor moord (1992) de filosofische thriller waarmee hij liet zien dat hij ook los van Berlijn uit de voeten kon.