Carlos Ruiz Zafón

Carlos Ruiz Zafón (Barcelona, 25 september 1964 – Los Angeles, 19 juni 2020) was een Spaanse romanschrijver die wereldwijd bekend werd met De schaduw van de wind (2001), het eerste deel van zijn vierluik Het Kerkhof der Vergeten Boeken. Hij groeide op in een middenstandsgezin in Barcelona, waar zijn vader verzekeringsagent was en zijn grootouders in de fabriek hadden gewerkt. Hij volgde zijn middelbare school aan het jezuïetencollege Colegio de San Ignacio de Sarrià en begon vervolgens aan een studie informatiewetenschappen, die hij afbrak voor een carrière in de reclame. Uiteindelijk werd hij creatief directeur van een groot Barcelonees reclamebureau, tot hij in 1992 dat werk opgaf om zich volledig aan de literatuur te wijden. Kort daarna emigreerde hij naar de Verenigde Staten en vestigde zich in Los Angeles, waar hij korte tijd als scenarioschrijver werkte — mogelijk doordat hij het Engels vloeiend beheerste.

Zijn literaire loopbaan begon niet met de boeken waar hij later om bekendstond, maar met jeugdliteratuur. Zijn debuut El príncipe de la niebla (De Nevelprins) verscheen in 1993 en leverde hem meteen de Edebé-literatuurprijs voor jeugdfictie op. In de jaren daarna volgden nog drie jeugdromans bij dezelfde uitgever: El palacio de la medianoche (1994), Las luces de septiembre (1995) en Marina (1999). In diezelfde periode leverde hij regelmatig bijdragen aan vooraanstaande Spaanse kranten als El País en La Vanguardia. Over zijn literaire ambities zei hij zelf dat zijn ouders die niet hadden gehad, maar dat thuis "de wereld van het leren en boeken erg belangrijk was".

De echte doorbraak kwam in 2001 met La sombra del viento, zijn eerste roman voor volwassenen. Het boek — een gotisch mysterie dat zich afspeelt in het naoorlogse Barcelona — volgt de jonge Daniel Sempere die op zoek gaat naar de man die alle boeken van de schrijver Julián Carax probeert te vernietigen. Volgens de Engelstalige bron verkocht de roman wereldwijd vijftien miljoen exemplaren, waarvan meer dan een miljoen in het Verenigd Koninkrijk alleen. Het boek werd in 2007 opgenomen in een lijst van de 100 beste Spaanstalige boeken van de voorgaande 25 jaar, samengesteld door 81 Latijns-Amerikaanse en Spaanse auteurs en critici. Daarmee was de toon van het oeuvre gezet: een Barcelona dat tegelijk historisch en mythisch aandoet, boeken die over boeken gaan, en een fictieve bibliotheek — het Kerkhof der Vergeten Boeken — die als rode draad door de hele reeks loopt.

Stilistisch leunt Zafóns werk zwaar op wat hijzelf in interviews "cinematisch visualiseren" noemde: hij vond het makkelijker om scènes filmisch voor zich te zien, wat volgens de Engelstalige Wikipedia bijdraagt aan de "weelderige werelden en eigenaardige personages" in zijn boeken. Zijn invloeden lagen volgens dezelfde bron bij negentiende-eeuwse klassiekers, misdaadliteratuur, noir-auteurs en hedendaagse schrijvers — en bij film en scenarioschrijven. De vier romans in de hoofdreeks spelen zich allemaal af in Barcelona, elk in een andere periode, en zijn zo geschreven dat ze in elke volgorde gelezen kunnen worden terwijl ze samen één groter verhaal vormen.

Na het succes van De schaduw van de wind verscheen in 2008 El juego del ángel (Het spel van de engel), een prequel die zich afspeelt in het Barcelona van de jaren twintig en dertig en wordt verteld door de jonge schrijver David Martín, die door een mysterieuze figuur wordt benaderd om een boek te schrijven. In 2011 volgde El prisionero del cielo (De gevangene van de hemel), waarin Daniel Sempere terugkeert en teruggaat naar de jaren veertig om een begraven geheim te ontrafelen. Het vierluik werd afgesloten met El laberinto de los espíritus (Het labyrint der geesten), dat in Spanje in november 2016 verscheen en in Nederland op 7 november 2017. Postuum verscheen in 2021 nog La ciudad de vapor (The City of Mist), een verhalenbundel waarvan een deel aan de romans verbonden is.

Zafóns werk werd gepubliceerd in meer dan 45 landen en vertaald in meer dan 50 talen. Zijn prijzenkast is navenant: naast de Edebé-prijs voor zijn debuut ontving hij onder meer de Franse prijs voor het beste buitenlandse boek van 2004, de Barry Award in de Verenigde Staten, de Bjornson-onderscheiding in Noorwegen, de Premio Euskadi de Plata 2008 voor Het spel van de engel en de Premio de la Fundación José Manuel Lara Hernández voor het bestverkochte boek van het jaar. In 2006 stond hij op de shortlist voor Author of the Year bij de British Book Awards. De schaduw van de wind was in 2000 finalist voor de Premio Fernando Lara de Novela. In Nederland verschenen zijn boeken bij Signatuur, dat ook een omnibus van de eerste drie delen van het vierluik uitbracht.

Zafón trouwde in 1993 met de vertaalster Mari Carmen Bellver. Hij overleed op 19 juni 2020 op 55-jarige leeftijd in Los Angeles aan darmkanker, na twee jaar ziek te zijn geweest.

Voor wie Zafón nog niet kent: begin bij De schaduw van de wind — het is zijn bekendste boek, het introduceert zowel Daniel Sempere als het Kerkhof der Vergeten Boeken, en het laat meteen zien wat zijn werk zo herkenbaar maakt: Barcelona als bijna-personage, een gotische mysterieplot en een verhaal over boeken binnen boeken. Wie liever chronologisch leest, kan het vierluik beginnen bij Het spel van de engel, dat zich decennia eerder afspeelt en op zichzelf te lezen is. En voor lezers die aarzelen bij een reeks van vier dikke romans: Marina (1999), een van zijn jeugdboeken, biedt een compactere kennismaking met dezelfde sfeer — jonge personages, een mysterieus Barcelona en de melancholieke toon die zijn hele oeuvre kenmerkt.