Herman Koch

Herman Koch (Arnhem, 5 september 1953) is een Nederlandse schrijver, acteur en televisiemaker. Hij groeide op in Amsterdam-Zuid, waar zijn ouders zich vestigden toen hij twee was, en bezocht het Montessori Lyceum — waar hij wegens wangedrag van school werd gestuurd. Naast zijn werk als romanschrijver is hij columnist voor onder meer de Volkskrant en bij een breed publiek bekend als een van de makers en acteurs van de absurdistische televisieserie Jiskefet, die hij samen met Kees Prins en Michiel Romeyn maakte en die vijftien jaar lang (1990-2005) liep. In de jaren tachtig werkte hij voor het radioprogramma Borát (1984-1989), waarvoor hij sketches en parodieën schreef die hij zelf omschreef als 'interviews met mezelf'. Hij is getrouwd met schrijfster Amalia de Tena, met wie hij een zoon, Pablo, heeft, en een halfbroer van schrijfster Els Pelgrom.

Kochs schrijverschap begon in 1985 met de verhalenbundel De voorbijganger. Vier jaar later verscheen zijn eerste roman, Red ons, Maria Montanelli (1989), een debuut dat volgens de Nederlandstalige Wikipedia werd vergeleken met De avonden van Gerard Reve en waarin de invloed van Louis-Ferdinand Céline doorklonk. In 1991 publiceerde hij onder het pseudoniem Menno Voorhof de verhalenbundel Hansaplast voor een opstandige. Daarna volgde een gestaag opgebouwd oeuvre dat heen en weer bewoog tussen romans, verhalen en columns: Eindelijk oorlog (1996), Eten met Emma (2000), Odessa Star (2003) en Denken aan Bruce Kennedy (2005). In 2005 schreef hij bovendien de tekst voor het Groot Dictee der Nederlandse Taal.

De internationale doorbraak kwam in 2009 met zijn zesde roman, Het diner. Het boek — deels geïnspireerd door de moord op de dakloze María del Rosario Endrinal Petit in Barcelona in december 2005, die door drie jongens uit een 'fatsoenlijk milieu' in brand werd gestoken — won in 2009 de NS Publieksprijs. Het werd vertaald in 21 talen, verkocht in Europa meer dan een miljoen exemplaren, en stond in 2013 zo hoog in de Amerikaanse bestsellerlijsten als nooit eerder een oorspronkelijk Nederlandse roman. Er kwam een Nederlandse toneelbewerking (2012), een Nederlandse film (2013), een Italiaanse verfilming (I Nostri Ragazzi, 2014) en een Engelstalige verfilming (The Dinner, 2017). In totaal werd het boek vier keer verfilmd.

De stijl die Koch sindsdien tot handelsmerk heeft gemaakt, laat zich volgens zijn Engelstalige Wikipedia-pagina kort omschrijven: zijn personages zijn 'highly disagreeable, distrusting and violent' en verdedigen vaak discutabele moraal en extreme standpunten. Terugkerende onderwerpen zijn geluk, middelmaat, afkeer, het recht om te leven, cynisme, geweld, schoonheid en lelijkheid. Zijn schrijfstijl wordt daarbij omschreven als rechttoe rechtaan en makkelijk leesbaar — een combinatie die zijn boeken tegelijk toegankelijk en ongemakkelijk maakt. In zijn romans zet hij burgerlijke respectabiliteit, familieverhoudingen en de donkere kanten van de gegoede middenklasse systematisch onder spanning.

Na Het diner bouwde Koch deze lijn door in Zomerhuis met zwembad (2011) en Geachte heer M. (2014), dat gaat over een oudere schrijver die bekend is van zijn oorlogsbestseller. Koch heeft zelf aangegeven dat het boek géén aanval op Harry Mulisch is, hoewel hij diens biografie als aanzet gebruikte. Daarna volgden De greppel (2016), het Boekenweekgeschenk Makkelijk leven (2017), Finse dagen (2020), Een film met Sophia (2021), Het Koninklijk Huis (2022) en Luchtplaats (2024). In januari 2024 werd bekend dat Koch sinds 2020 aan uitgezaaide prostaatkanker lijdt; datzelfde jaar verscheen Ga je erover schrijven?, waarin hij vertelt hoe hij met die diagnose omgaat. Een nieuwe roman, De overbodigen, staat aangekondigd voor 2026.

Qua ontvangst is Koch nadrukkelijk een auteur met zowel literair gewicht als commercieel bereik. De NS Publieksprijs voor Het diner, de miljoen verkochte exemplaren in Europa en de uitnodiging om in 2017 het Boekenweekgeschenk te schrijven markeren zijn positie in het Nederlandse letterenveld. De vertalingen in 21 talen en de vier verfilmingen van Het diner laten zien hoe ver dat bereik strekt. Zijn uitgevers in Nederland zijn in de loop der jaren onder meer Augustus, Anthos en Ambo|Anthos geweest.

Voor wie Koch nog niet kent, zijn er grofweg drie ingangen. Wie wil beginnen bij het boek dat zijn reputatie definieerde: lees Het diner (2009) — compact, provocerend, met het soort morele ongemak dat zijn hele latere werk kleurt, en bovendien de meest toegankelijke manier om te zien waarom hij internationaal doorbrak. Wie liever een iets later, rijper werk wil waarin dezelfde thematiek verder wordt uitgediept, kan terecht bij Zomerhuis met zwembad (2011) of Geachte heer M. (2014); beide spelen met een onbetrouwbare mannelijke verteller en een broeierige onderstroom van geweld en wrok. En wie geïnteresseerd is in de persoon achter het werk — of in wat een schrijver doet als het leven zelf stof wordt — vindt in Ga je erover schrijven? (2024) een directer, autobiografischer Koch, geschreven in de schaduw van zijn ziekte.