Karin Fossum

Karin Fossum, geboren als Karin Mathisen op 6 november 1954 in Sandefjord in de Noorse provincie Vestfold, is een Noorse schrijfster van misdaadliteratuur. Ze woont in Sylling, in de buurt van Oslo, en wordt in de Engelstalige pers aangeduid als de "Norwegian queen of crime". Voordat ze zich op het schrijven toelegde werkte ze als alleenstaande moeder jarenlang in ziekenhuizen, verzorgingstehuizen en instellingen, waar ze onder meer betrokken was bij de begeleiding van drugsverslaafden. Die ervaring in de zorg wordt vaak in verband gebracht met het psychologisch inzicht dat haar werk kenmerkt.

Fossum debuteerde niet in het misdaadgenre maar als dichter. In 1974, op haar twintigste, verscheen haar eerste bundel Kanskje i morgen, waarvoor ze de Tarjei Vesaas' debutantpris ontving. Een tweede bundel, Med ansiktet i skyggen uit 1978, kreeg beduidend meer negatieve kritiek, en dat was voor haar reden om een lange poos te stoppen met publiceren. Pas in de vroege jaren negentig keerde ze terug met proza: de verhalenbundels I et annet lys (1992) en Søylen (1994) gingen vooraf aan het boek dat haar carrière opnieuw definieerde.

Die herstart kwam in 1995 met Evas øye (Eva's oog), het eerste deel in de reeks rond commissaris Konrad Sejer, in latere delen bijgestaan door inspecteur Jakob Skarre. Haar echte doorbraak volgde al met het tweede deel, Se deg ikke tilbake! (Kijk niet achterom) uit 1996, dat zowel de Noorse Riverton-prijs als de Glazen Sleutel voor de beste Scandinavische misdaadroman kreeg. Fossum draagt haar eerste boek op aan haar overleden vader, en volgens de Nederlandstalige bron hangt er in haar werk "een sfeer van heimwee naar een vader". Haar politieromans spelen zich af in een herkenbaar Noors kleinstedelijk landschap, waarin de ontregelende werking van een misdaad op een gemeenschap vaak zwaarder weegt dan de klassieke whodunit.

In plaats van een forensische puzzel zet Fossum doorgaans het psychologische portret centraal: van slachtoffer, van verdachte, van de mensen in de marge. Dat blijkt ook uit de korte Nederlandse flapteksten van recente delen, waarin terugkerende motieven opduiken — een jong meisje dat dood wordt aangetroffen (Zwanenzang, 2021), een gewelddadige dood van een oudere vrouw met een duister verleden (Lotgenoten, 2022), een familiedrama waarvan Sejer de toedracht moet reconstrueren (De verduistering, 2020). Naast de Sejer-reeks schreef ze ook losstaande romans, zoals De gales hus (Het huis der dwazen, 1999), Jonas Eckel (2002), Brudd (Gestrand, 2006) en de alleenstaande thriller Jeg kan se i mørket (Ik kan in het donker zien, 2011), evenals de dichtbundel Natten er et annet land (2012).

De Sejer-reeks loopt nu al bijna drie decennia. Tot de recentere delen behoren Helvetesilden (Veenbrand, 2014), waarvoor Fossum in 2015 voor de tweede keer de Riverton-prijs kreeg, en Hviskeren (De fluisteraar, 2016). In het Nederlands verschenen daarna Zwanenzang (2021) en De verduistering (2020) rond Sejer, en met Lotgenoten (2022) en Nachtloper (2023) introduceerde Fossum bij Boekerij een nieuwe hoofdfiguur: rechercheur Eddie Feber. Niet elk deel is in het Nederlands vertaald; Carmen Zita og døden (2013), internationaal The Drowned Boy, ontbreekt bijvoorbeeld. De vertalingen van de eerste delen zijn van Annemarie Smit, latere delen werden door Lucy Pijttersen vertaald.

De erkenning voor Fossums werk is substantieel. Naast de Riverton-prijs (1996 en 2015) en de Glazen Sleutel (1997) ontving ze onder meer de Bokhandlerprisen (1997, voor Den som frykter ulven), de Brageprijs (2000, voor Elskede Poona), de Zweedse Martin Beck Award (2002), de Cappelen-prijs (2003), de Gumshoe Award voor beste Europese misdaadroman (2007) en de Los Angeles Times Book Prize in de categorie Mystery/Thriller voor de Amerikaanse editie van Elskede Poona (The Indian Bride). In 2005 stond ze op de shortlist voor de Britse CWA Gold Dagger met Calling Out For You, en in 2013 kreeg ze de Noorse Amalie Skram-prijs. De Nederlandstalige Wikipedia noemt vertalingen in veertien talen; de Engelstalige bron spreekt over 25 talen voor de Sejer-reeks. Het tweede deel, Se deg ikke tilbake!, werd in 2007 door Andrea Molaioli verfilmd als het Italiaanse La ragazza del lago (The Girl by the Lake); de Noorse televisie bewerkte de Sejer-boeken in een reeks met Bjørn Sundquist in de hoofdrol en Christian Skolmen als Skarre.

In Nederland is Fossum lang uitgegeven door Marmer, dat rond 2016 een reeks heruitgaven bracht van de vroege Sejer-boeken (Eva's oog, Kijk niet achterom, De duivel draagt het licht, De Indiase bruid, De moord op Harriet Krohn, Veenbrand); later verschoof het Vlaamse Manteau een deel van het werk naar hun thrillerreeks (Ik kan in het donker zien, De waarschuwer), waarna Boekerij de recentste boeken op de markt bracht.

Voor wie de reeks chronologisch wil beginnen: Eva's oog (1995) is het eerste Sejer-boek en introduceert de commissaris en zijn stad. Wie liever met Fossums sterkste visitekaartje begint, kan beter Kijk niet achterom (1996) kiezen — het boek dat haar in één klap de Riverton-prijs en de Glazen Sleutel opleverde, en dat ook de basis vormde voor de Italiaanse verfilming. Lezers die zonder reeks-verplichting willen proeven of Fossums psychologische aanpak hen bevalt, hebben met het standalone Ik kan in het donker zien (2011) een goede ingang: één boek, één onbetrouwbare verteller, geen Sejer-voorkennis nodig.