Khaled Hosseini

Khaled Hosseini (Kabul, 4 maart 1965) is een Amerikaanse schrijver en voormalig arts van Afghaanse afkomst. Hij groeide op als oudste van vijf kinderen in de welgestelde wijk Wazir Akbar Khan in Kabul; zijn vader Nasser werkte als diplomaat voor het Afghaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, zijn moeder gaf Perzisch op een middelbare school voor meisjes. Een diplomatieke post bracht het gezin in 1970 naar Teheran en in 1976 naar Parijs. Toen in april 1978 de communistische Saur-revolutie Afghanistan op zijn kop zette, kon de familie niet meer terug. In 1980 vroegen de Hosseini's politiek asiel aan in de Verenigde Staten en vestigden ze zich in San José, Californië. Khaled was vijftien, sprak geen Engels en noemde de aankomst later "a culture shock" en "very alienating". Hij studeerde biologie aan de Santa Clara-universiteit, deed vanaf 1989 geneeskunde aan de Universiteit van San Diego en voltooide in 1996 zijn opleiding tot internist bij het Cedars-Sinai Medisch Centrum in Los Angeles.

Jarenlang combineerde Hosseini zijn werk als arts in Californië met schrijven — een combinatie die hij in interviews vergeleek met "an arranged marriage". Pas na het internationale succes van zijn debuut kon hij de geneeskunde achter zich laten en zich volledig op literatuur richten. Hij keerde in 2003, op zijn 38e, voor het eerst sinds zijn jeugd terug naar Afghanistan — een bezoek dat opvallend veel leek op dat van de hoofdpersoon in zijn eerste roman. In latere gesprekken erkende hij survivor's guilt te hebben gevoeld omdat zijn familie het land kon verlaten vóór de Sovjet-inval en de daaropvolgende oorlogen.

Die eerste roman, De vliegeraar (The Kite Runner, 2003), zette hem meteen op de kaart. Het is het verhaal van Amir, een Afghaanse jongen die een nauwere band met zijn vader zoekt en worstelt met een schokkende gebeurtenis uit zijn jeugd. Het verhaal loopt van de val van de monarchie tot de instorting van het Talibanregime en verplaatst zich halverwege naar de omgeving van San Francisco, waar Amir en zijn vader als vluchtelingen opnieuw moeten beginnen. De etnische spanningen tussen Pashtuns en Hazara's lopen als een rode draad door het boek. In de Verenigde Staten was het in 2005 het op twee na bestverkochte boek van het jaar; het stond 101 weken in de New York Times Best Seller-lijst, waarvan drie weken op nummer één. In 2008 werd het verfilmd.

Hosseini's herinneringen aan een vreedzaam, kosmopolitisch Kabul van vóór de Sovjet-inval en zijn ervaringen met de Hazara-bevolking vormden de kiem voor dat debuut. Ook in zijn tweede roman, Duizend schitterende zonnen (A Thousand Splendid Suns, 2007), verwerkte hij delen uit zijn eigen leven. Dat boek is een kroniek van dertig jaar Afghaanse geschiedenis, gezien door de ogen van twee vrouwen wier levens door oorlog en gedwongen huwelijken met elkaar verstrengeld raken. Het stond 103 weken in de New York Times-lijst, waarvan vijftien weken op nummer één — commercieel een nog groter succes dan het debuut.

De drie romans delen een duidelijke signatuur: ze spelen zich allemaal in elk geval deels in Afghanistan af, hebben steeds een Afghaanse hoofdpersoon en bewegen zich op het snijvlak van familie-intimiteit en grote historische breuklijnen. Terugkerende motieven zijn vader-kindrelaties, schuld en inlossing, ballingschap, de littekens van oorlog en de spanning tussen etnische groepen. Zijn werk heeft volgens de Engelstalige bron bijgedragen aan de bekendheid van Afghaanse cultuur en geschiedenis bij een breed internationaal publiek.

Zijn derde roman, En uit de bergen kwam de echo (And the Mountains Echoed, 2013), stond 33 weken in de New York Times-lijst. Daarna is er van Hosseini volgens de bronnen geen nieuwe grote roman meer verschenen; hij richtte zich onder meer op zijn werk als UNHCR-goodwillambassadeur en op de Khaled Hosseini Foundation, die hij samen met de UNHCR oprichtte ter ondersteuning van Afghaanse vluchtelingen die terugkeren naar hun land. Zijn Nederlandse boeken verschijnen bij Uitgeverij De Bezige Bij.

Hoewel de bronnen geen literaire prijzen expliciet noemen, is de ontvangst van zijn werk vooral af te lezen aan de ongekende lijststatistieken: samen stonden zijn eerste twee romans ruim tweehonderd weken genoteerd in de New York Times Best Seller-lijst, met achttien weken op nummer één. De verfilming van De vliegeraar in 2008 vergrootte zijn bereik verder. In Nederland zijn zijn romans sinds 2010 in herdruk bij De Bezige Bij beschikbaar en behoren ze tot de bestverkochte vertaalde literatuur over Afghanistan.

Voor wie Hosseini nog niet kent, is De vliegeraar de meest voor de hand liggende ingang: het boek is compact, biografisch doorvoeld en biedt in één verhaal zowel het verdwenen Kabul van zijn jeugd als het immigrantenleven in Californië. Lezers die liever vanuit een vrouwelijk perspectief binnenstappen en bereid zijn een harder, politieker boek te lezen, kunnen beter beginnen bij Duizend schitterende zonnen — commercieel zijn succesvolste titel, en qua historische reikwijdte zijn ambitieuste. Wie houdt van bredere, in de tijd en ruimte vertakte familieromans en al vertrouwd is met zijn toon, vindt in En uit de bergen kwam de echo de meest gelaagde kennismaking met zijn latere werk.