Mo Hayder

Mo Hayder was het pseudoniem van de Britse schrijfster Beatrice Clare Dunkel, geboren als Clare Damaris Bastin op 2 januari 1962 in Epping, Essex. Ze groeide op in Loughton als dochter van astrofysicus John Bastin en lerares Susan Hollins. Kort voor haar zestiende verliet ze school en ouderlijk huis en vertrok naar Londen. Later studeerde ze aan The American University en Bath Spa University. Ze schreef thrillers die zich kenmerken door een fascinatie voor gruweldaden en behoort tot het donkerste segment van het Britse misdaadgenre.

Voor ze schrijver werd, had Hayder een opvallend ander leven. Onder de naam Candy Davis won ze in 1982 de Miss Nude-verkiezing, werkte ze als Page 3-model en bouwde ze een bescheiden televisiecarrière op. Ze was te zien in series als The Benny Hill Show en The Two Ronnies, en speelde twee seizoenen lang (1983-1985) secretaresse Miss Belfridge in de BBC-sitcom Are You Being Served?. Rond 1986 nam ze afstand van het acteren en emigreerde naar Tokio, waar ze lesgaf in Engels als vreemde taal, als serveerster werkte in een nachtclub en amateurfilms maakte. Begin jaren negentig verbleef ze kort in Los Angeles, waar ze filmwetenschappen studeerde. Terug in Engeland veranderde ze haar naam officieel in Beatrice Clare Dunkel.

Vanaf 1995 werkte ze aan haar eerste boek. Haar manuscript belandde bij literair agent Jane Gregory, die eind 1998 een tweeboekencontract van bijna £200.000 met Transworld sloot. Op de Frankfurter Buchmesse van 1998 omschreef uitgever Patrick Janson-Smith het manuscript als een van de krachtigste en gewelddadigste boeken die hij was tegengekomen. Dat debuut, Birdman (in het Nederlands verschenen als Vogelman), kwam uit in december 1999 en werd een internationale bestseller. Haar tweede boek, The Treatment (De behandeling), bereikte de Sunday Times-bestsellerlijst en won in 2002 de WH Smith Thumping Good Read Award.

Met Birdman introduceerde Hayder politie-inspecteur Jack Caffery, het personage dat haar oeuvre zou dragen. Zeven van haar tien thrillers draaien om hem. Vanaf Ritual (Ritueel, 2008) kreeg de reeks de bijnaam "The Walking Man"-serie, en breidde Hayder het universum uit met Flea Marley, een politieduiker. Haar derde boek, Tokyo (Tokio), verscheen in mei 2004 en was geïnspireerd op haar verblijf in Japan en het bloedbad van Nanking; in de Verenigde Staten verscheen het als The Devil of Nanking. Het boek haalde opnieuw de Sunday Times-bestsellerlijst. Pig Island (Duivelswerk, 2006) werd genomineerd voor zowel een Barry Award als een CWA Dagger.

Haar werk werd bij verschijnen regelmatig als controversieel bestempeld. Birdman gold als gewelddadig en verontrustend; The Treatment behandelde pedofilie en werd door de San Francisco Chronicle omschreven als een "disturbing journey into the pedophile mind". Dat sombere register — expliciet geweld, zware onderwerpen, een voorliefde voor morele grensgebieden — is de rode draad in haar oeuvre. De Jack Caffery-boeken combineren forensisch politiewerk met psychologische diepgang en een hardnekkige, bijna obsessieve toon.

De Caffery-reeks loopt van Birdman (2000) via The Treatment (2001), Ritual (2008), Skin (Huid, 2009), Gone (Diep, 2010) en Poppet (Poppenspel, 2013) tot Wolf (2014). Daarnaast schreef Hayder drie op zichzelf staande boeken: Tokyo, Pig Island en Hanging Hill (Rot, 2011). In Nederland verschijnt haar werk bij Luitingh-Sijthoff. Kort voor haar dood voltooide ze onder het nieuwe pseudoniem Theo Clare de speculatieve thriller The Book of Sand, die in 2022 postuum verscheen; een vervolg, The Book of Clouds, volgde in 2023. In december 2020 kreeg Hayder de diagnose motorneuronziekte. Ze overleed op 27 juli 2021, 59 jaar oud. Ze woonde haar laatste jaren in de buurt van Bath, respectievelijk Cheltenham, met haar tweede echtgenoot Bob Randall, een gepensioneerd politieagent en duiker die haar had geholpen bij het schrijven van Gone.

De erkenning voor haar werk bleef groeien. In 2012 won ze de Edgar Allan Poe Award voor Best Novel met Gone (Diep), de belangrijkste Amerikaanse misdaadprijs. Ritual werd genomineerd voor de CWA Ian Fleming Steel Dagger. Volgens opgave uit 2021 zijn er wereldwijd meer dan 6,5 miljoen exemplaren van haar boeken verkocht. The Treatment werd in 2014 door de Vlaamse regisseur Hans Herbots verfilmd als De behandeling, met Geert Van Rampelberg in de hoofdrol; Hayder schreef zelf het scenario mee. Een vervolgfilm, Ritueel, verscheen in 2022, en de BBC bracht in 2023 een televisiebewerking van Wolf uit.

Voor wie wil weten waarom Hayder haar reputatie als harde-kern-thrillerauteur verdiende: begin bij Vogelman — het eerste Caffery-boek, meteen in volle intensiteit, en de beste ingang tot de hele reeks. Voor wie liever bij haar meest bekroonde werk instapt: lees Diep, de Edgar-winnaar uit 2010, die ook goed werkt als relatief losstaand verhaal binnen de serie. En wie geen zin heeft in een reeks en liever een afgerond boek wil met de typische Hayder-combinatie van exotische setting en historische lading, kan terecht bij Tokio — haar meest atypische en tegelijk persoonlijkste boek, voortgekomen uit haar eigen jaren in Japan.