Robert Jordan

Robert Jordan was het bekendste pseudoniem van James Oliver Rigney Jr., geboren op 17 oktober 1948 in Charleston, South Carolina. Hij groeide op als een vroege, veellezer — op zijn vierde leerde hij zichzelf lezen omdat hij wilde weten hoe White Fang afliep, op zijn vijfde las hij Mark Twain en Jules Verne. Na een jaar aan Clemson University, waar hij als lineman football speelde, nam hij dienst in het Amerikaanse leger. Hij diende twee tours tijdens de Vietnamoorlog, van 1968 tot 1970, als helikopterschutter op Bell UH-1-helikopters, en werd onder meer onderscheiden met het Distinguished Flying Cross en de Bronze Star. Na zijn terugkeer studeerde hij natuurkunde aan The Citadel in South Carolina, waar hij in 1974 afstudeerde, waarna hij als nucleair ingenieur voor de U.S. Navy ging werken aan de reactoren van marineschepen.

Zijn weg naar het schrijverschap begon per ongeluk. In 1977 raakte hij ernstig geblesseerd aan zijn knie, kreeg vervolgens een levensbedreigende bloedprop en belandde langdurig in het ziekenhuis. Verveeld door wat hij las, besloot hij dat hij het zelf beter kon — hij smeet volgens overlevering een boek door de kamer en zei: "I can do better than that." Begin jaren tachtig verscheen een reeks werken onder verschillende pseudoniemen. Als Reagan O'Neal schreef hij de historische Fallon-trilogie: The Fallon Blood (1980), The Fallon Pride (1981) en The Fallon Legacy (1982). Daarnaast gebruikte hij de pseudoniemen Chang Lung en Jackson O'Reilly voor werk in andere genres.

In diezelfde periode werd Jordan een van de auteurs die nieuwe Conan de Barbaar-romans schreven, mede dankzij zijn grondige kennis van de Conan Chronology. Tussen 1982 en 1984 verschenen zeven Conan-boeken van zijn hand, waaronder Conan the Invincible, Conan the Defender, Conan the Destroyer en Conan the Victorious. Dit vakmanschap in bestaande fantasywerelden vormde de aanloop naar wat zijn levenswerk zou worden. In 1984 begon hij aan Het Rad des Tijds, met de verwachting dat het verhaal in hooguit zes delen afgerond kon worden; bij de eerste presentatie aan de uitgeverij werd zelfs nog van een trilogie uitgegaan. Het eerste deel, Het Oog van de Wereld, verscheen in 1990.

Met Het Rad des Tijds vestigde Jordan een eigen plek binnen de high fantasy. De reeks probeert, zoals hij zelf omschreef, een oorspronkelijker invulling te geven aan het klassieke thema van "Held verlost Bedachte Wereld met Magische Middelen van Het Kwaad". Het resultaat werd één doorlopend verhaal van veertien hoofddelen plus een prequel, samen rond de 10.000 pagina's. Jordan hield zich bewust niet aan gangbare fantasyconventies, wat gelijktijdig vurige bewondering en felle afkeer opriep — meningen over de reeks lopen tot op heden sterk uiteen. Halverwege de jaren negentig bereikte Het Rad des Tijds een halve cultstatus; later haakten lezers teleurgesteld af, soms met het openlijke vermoeden dat Jordan de reeks om financiële redenen rekte, een verwijt dat volgens de bronnen geen feitelijke grondslag heeft omdat de verhaallijn kennelijk al vroeg vastlag.

Naast de hoofdreeks werkte Jordan aan prequels. In 2000 verscheen het verhaal A New Spring in de door Robert Silverberg geredigeerde bundel Legends — met daarin ook werk van onder anderen Tad Williams en Raymond E. Feist. Jordan werkte dit later uit tot een volledig boek, in het Nederlands verschenen als Een Nieuw Begin. Hij had plannen voor nog twee prequels, maar wilde eerst de hoofdreeks voltooien. Op 23 maart 2006 maakte hij bekend dat hij leed aan amyloïdose met cardiomyopathie, een ziekte van de hartspier. Hij streefde ernaar nog dertig jaar te leven, maar overleed op 16 september 2007 in zijn geboortestad Charleston, 58 jaar oud.

Het laatste deel, A Memory of Light, bleef bij zijn dood onvoltooid — alleen een omvangrijke berg notities resteerde. Op 7 december 2007 kondigde uitgeverij Tor Books aan dat Brandon Sanderson de reeks zou afmaken; Jordans weduwe had hem uitgekozen nadat ze zijn Mistborn-serie had gelezen. Door de hoeveelheid materiaal werd besloten het slot in drie delen te splitsen: De Naderende Storm, De Torens van Middernacht en Het Licht van Weleer, dat in juli 2013 verscheen. In Nederland werd de reeks uitgegeven door Luitingh-Sijthoff; in 2023 verscheen daar bijvoorbeeld een editie van De grote jacht. In 2004 werden de eerder verschenen Nederlandse delen opnieuw vertaald, omdat de oorspronkelijke vertaling eruit zou hebben gezien alsof die door een commissie was geschreven.

Commercieel was Jordan in de jaren negentig de bestverkopende auteur van niet-humoristische fantasy voor volwassenen, met een totale oplage van meer dan 44 miljoen exemplaren. Samen met Tad Williams wordt hij verantwoordelijk gehouden voor de fantasyrenaissance van dat decennium. Volgens de Engelse bron behoort Het Rad des Tijds met 90 miljoen verkochte exemplaren tot de bestverkochte boekenreeksen aller tijden. Zijn werk is in vele talen vertaald, waaronder het Nederlands. Zijn leven werd onderwerp van de documentaire The Wit of the Staircase: The Life and Works of Robert Jordan.

Voor wie wil beginnen: de natuurlijke ingang is Het Oog van de Wereld (1990), het eerste deel van Het Rad des Tijds — hier worden de hoofdpersonages en de wereld geïntroduceerd en vanaf hier loopt het verhaal chronologisch door. Wie liever eerst de voorgeschiedenis leest, kan terecht bij de prequel Een Nieuw Begin, al wordt in de reeks zelf traditioneel aangeraden pas later in te stappen om spoilers te vermijden. Lezers die Jordan vooral kennen als bewerker van bestaande werelden kunnen zijn Conan-romans uit 1982-1984 proberen, een compactere kennismaking met zijn vakmanschap buiten Het Rad des Tijds.