Boeken zoals Adriaan van Dis
Drie auteurs die dezelfde leeservaring leveren als Adriaan van Dis. Geen "klanten kochten ook"—handgekozen op thema, sfeer en stem. Met per auteur de drie boeken om mee te beginnen.
Adriaan van Dis schrijft altijd vanuit een dubbele positie: hij kijkt terug naar het verleden en tegelijk naar de wereld zoals die nu is. Zijn werk draait om de erfenis van Nederlands-Indië — de tweede-generatie-ervaring van iemand die zelf niet in de kolonie was maar wel opgroeide tussen de schimmen ervan. Dat betekent: een getraumatiseerde vader die dwangarbeid had verricht aan de Birma-spoorweg, een moeder met drie dochters uit een eerder huwelijk waarvan de vader door de Japanners was onthoofd, en een repatriantenhuis in Bergen aan Zee waar Van Dis als enige kind zonder Indische wortels rondliep. Die spanning — tussen aardappels en rijst, tussen Nederland en de archipel — vormt het vertrekpunt van vrijwel al zijn fictie. Maar Van Dis schrijft niet alleen over Indië. Hij reist, naar Zuid-Afrika, naar Parijs, door Centraal-Azië, en die reizen zijn nooit pure reportage. Ze functioneren als nieuwe perspectieven op het oude verhaal: wat gebeurt er met de erfenis van geweld als je die meeneemt naar een ander landschap?
De drie auteurs hieronder delen dat mechanisme. Ze schrijven literair proza waarin geografische verplaatsing en innerlijke rekening samenkomen. Ze kennen allemaal een essayistische slag — hun werk nodigt uit tot nadenken, niet alleen tot meeleven. En ze gebruiken persoonlijke ervaring als lens, zonder dat het confessioneel wordt. Waar Van Dis de Indische erfenis als rode draad heeft, hebben zij andere obsessies: Spanje, Genua, de Achterhoek, Europa. Maar de beweging is dezelfde: schrijven vanuit ballingschap, of in elk geval vanuit afstand, en met die afstand het verleden scherp krijgen.
Cees Nooteboom
Beide schrijven gelaagde, literaire proza waarin reis, herinnering en culturele reflectie samenkomen. Net als Van Dis combineert Nooteboom persoonlijke geschiedenis met een blik op de wereld buiten Nederland — een contemplatieve, essayistische stijl die de lezer uitnodigt tot nadenken.
Match-score van 8.5/10 op basis van thema, sfeer en lees-experience — niet op populariteit of marketing-overlap. Gelaagde romans en wereldwijde reisverhalen van een van Nederlands meest vertaalde auteurs.
Waar Van Dis' werk altijd teruggrijpt op één specifieke oorlog — de Japanse bezetting van Nederlands-Indië en de erfenis daarvan in zijn eigen gezin — schrijft Nooteboom over tijd als algemeen verschijnsel. Hij heeft geen vast traumatisch centrum; zijn thema's zijn ritueel, herhaling, terugkeer, en de vraag hoe je als individu verhoudt tot de geschiedenis die door je heen loopt. Zijn hoofdpersonages zijn vaak intellectuelen of kunstenaars die chaotisch leven en weinig grip hebben op hun relaties; Van Dis' personages zijn minder cerebraal, directer verbonden met een concreet gezin en een concrete plek. Nooteboom gebruikt raamvertellingen die in elkaar schuiven, soms over eeuwen heen; Van Dis schrijft lineairder, met af en toe een tijdsprong maar altijd met de auteur zelf als anker. En waar Van Dis ook maatschappelijk schrijft — over migratie, over Nederland nu — blijft Nooteboom bij voorkeur in het contemplatieve register.
Begin met Rituelen (1980), de doorbraakroman waarmee Nooteboom de Ferdinand Bordewijk Prijs won en die in 1983 als eerste van zijn werk in het Engels verscheen. Het boek laat direct zien wat zijn kracht is: gelaagd vertellen over personages die hun leven ordenen via herhaalde patronen, met een tempo dat ruimte geeft voor reflectie. Voor lezers die Van Dis kennen vanwege het autobiografische gewicht is Rituelen een goede stap: het heeft diezelfde literaire diepte, maar zonder de directe familiegeschiedenis — je leest hoe iemand anders omgaat met tijd en verlies.
Tommy Wieringa
Wieringa's literaire romans kennen eenzelfde spanningsveld tussen geografische verplaatsing en innerlijke reis. Beide auteurs schrijven met aandacht voor taal, landschap en de erfenis van het verleden — zij het dat Wieringa vaak fictievere settings kiest dan Van Dis' semi-autobiografische verteltrant.
Match-score van 7.5/10 op basis van thema, sfeer en lees-experience — niet op populariteit of marketing-overlap. Nederlands romanschrijver van Joe Speedboot, Dit zijn de namen en Nirwana.
Waar Van Dis consequent schrijft vanuit de positie van de autobiografische ik — ook wanneer hij fictie maakt blijft zijn eigen gezinsgeschiedenis zichtbaar — kiest Wieringa vaker voor complete fictie met verzonnen personages en settings. Joe Speedboot speelt weliswaar in de Achterhoek waar Wieringa zelf woonde, maar de personages zijn uitvindingen; Dit zijn de namen speelt in een door oorlog geteisterd land dat nergens precies te plaatsen is. Van Dis schrijft met name over erfenis en tweede generatie; Wieringa schrijft over grenzen, migratie en ontheemding in het heden, met minder nadruk op familiegeschiedenis. Stijlmatig zijn beide literair en taalbewust, maar Wieringa's proza heeft meer vaart, meer plot; Van Dis neigt naar een essayistische, reflectieve toon die het verhaal soms vertraagt. En waar Van Dis de laatste jaren ook non-fictie schrijft (reisboeken, columns), blijft Wieringa dichter bij de roman als vorm — al publiceerde hij recent wel het reportageboek Konvooi.
Begin met Dit zijn de namen (2012), het boek dat Wieringa in 2013 zowel de Libris Literatuur Prijs als de Prijs van de Lezersjury van de Gouden Uil opleverde. Het is een compacte roman over drie Tsjetsjeense vluchtelingen die door Oost-Europa trekken richting het Westen — een verhaal waarin dezelfde thema's van oorlog, trauma en verplaatsing terugkomen die Van Dis' werk typeren, maar dan volledig gefictionaliseerd en met een strakker plot. Voor lezers die Van Dis kennen vanwege Indische duinen is dit een goede overgang: literair van toon, maar met meer dramatische spanning en minder autobiografisch gewicht.
Ilja Leonard Pfeijffer
Pfeijffer deelt Van Dis' voorliefde voor het schrijven vanuit ballingschap en voor het vermengen van literaire reflectie met persoonlijke ervaring. Beide auteurs zijn stilisten die de lezer laten zien hoe geografische afstand verlichting én vervreemding brengt — La Superba doet in dat opzicht denken aan Van Dis' Indische en Italiaanse thema's.
Match-score van 7/10 op basis van thema, sfeer en lees-experience — niet op populariteit of marketing-overlap. Classicus, dichter en romanschrijver in Genua — Libris-winnaar van La Superba.
Waar Van Dis schrijft als iemand die Nederland verliet maar altijd blijft terugkijken naar de Nederlandse erfenis — Indië, de oorlog, het repatriantenhuis — schrijft Pfeijffer als iemand die Nederland achter zich liet en Italië als nieuwe thuisbasis koos. La Superba en Grand Hotel Europa spelen in Genua en dragen die stad als hoofdpersonage; Van Dis' steden (Parijs, Kaapstad) blijven decor, niet kern. Pfeijffer's werk is polemischer, retorischer, met een klassieke scholing die doorwerkt in zijn zinsbouw en zijn citatenrepertoire; Van Dis schrijft directer, warmer, met minder barokke arabesken. En waar Van Dis altijd de familiegeschiedenis als fundament heeft — de vader, de moeder, de halfzussen — draait Pfeijffer's proza om de schrijver zelf als eenzame observator in een stad vol vreemden. Beide auteurs vermengen essay en fictie, maar Pfeijffer doet dat explicieter: zijn romanpersonages zijn vaak schrijvers die over schrijven nadenken, waar Van Dis zijn reflecties verpakt in herinneringen aan eten, huizen, gezichten.
Begin met La Superba (2013), de roman waarmee Pfeijffer in 2014 de Libris Literatuurprijs won en internationaal doorbrak. Het boek vertelt over een schrijver die zich in Genua vestigt — precies wat Pfeijffer zelf deed — en die daar een nieuwe literaire wereld probeert op te bouwen terwijl hij afrekent met Nederland. Voor lezers die Van Dis kennen vanwege zijn essays over Parijs (Onder het zink, Stadsliefde) is dit een logische stap: dezelfde combinatie van stad, reflectie en persoonlijke geschiedenis, maar dan met Genua in plaats van Parijs en met meer nadruk op de vraag wat het betekent om als schrijver in ballingschap te leven.
Niet wat je zoekt?
Onze Leesvolger leest je smaak — vertel wat je net las en wat je ervan vond, krijg drie boeken die echt passen.
Probeer Leesvolger →