Wat lezen na Blinde wilg, slapende vrouw?

Als je de verhalen in deze bundel waardeert om die parallelle werkelijkheden waarin dieren praten en dromen lek lopen in het dagelijks leven, dan is dit de volgende stap. Haruki Murakami laat een vijftienjarige jongen wegrennen van huis en een oude man katten zoeken — twee lijnen die elkaar niet kunnen raken maar toch in gesprek zijn. Een soldaat uit de Tweede Wereldoorlog, een prostituee-filosoof, een kolonel Sanders die misschien een duivel is: het is de langere, diepere variant van wat je hier zag flitsen. Waar de korte verhalen soms abrupt stoppen, krijg je hier ruimte om te verdwalen in die logica waarin alles kan en niks hoeft te kloppen.

Een man zoekt zijn kat, en dan zijn vrouw, en verdwaalt in een Tokyo waarin waterputten toegang geven tot andere tijd-lagen en hotelkamers verbonden zijn met oorlogstrauma's uit Mantsjoerije. Deze roman doet wat de verhalen in Blinde wilg, slapende vrouw in miniatuur doen: gewone handelingen — douchen, telefoon opnemen — openen deuren naar het onverklaarbare. Maar hier is het een web van honderden pagina's, waarin Murakami alle motieven uit zijn kortere werk — het gemis, de magische overgangen, de dreiging onder het alledaagse — tot een traag openbarend geheel kneedt. Je leest het als een lange droom die je wakker probeert te reconstrueren.

Dit is zijn meest recente boek en keert terug naar de ommuurde droomstad die hij eerder beschreef in Hard-boiled wonderland — een plek die net zo goed in een van de verhalen uit deze bundel had gepast. Een man werkt in een kleine bibliotheek, leest oude dromen, en dwaalt door een stad waar schaduwen losgekoppeld zijn van hun mensen. Het heeft dezelfde onheilspellende rust als de sterkste verhalen hier: niet de vraag wát er gebeurt, maar waarom het voelt alsof je iets belangrijks vergeten bent. Minder jazz, meer sneeuw en stilte, maar die onderstroom van verlies blijft.

Als Murakami's verhalen je trekken door die manier waarop tijd raar beweegt en dieren dingen weten die mensen niet snappen, dan past Olga Tokarczuk hier. Oer is een dorp in Polen waar God vier aartsengelen als hoeders neerzet, en waar de hoofdstukken niet chronologisch gaan maar springen tussen generaties, perspectieven, levens. Een vrouw maalt koffie en ziet de toekomst. Een man verdwijnt in het bos. Tokarczuk schrijft in korte, dichte blokken — elk hoofdstuk is bijna een verhaal op zich — en laat de grenzen tussen mens, landschap en mythe vervagen. Minder Tokyo, meer Midden-Europa, maar dezelfde onverklaarbare logica.

Waar Murakami's verhalen vaak over een man met een kat en een mysterie gaan, zet Neil Gaiman een ex-gevangene in een Amerika waar oude goden — Odin, Anansi, Slavische doodsfiguren — verscholen zitten in motels en langs snelwegen. Het deelt die premisse dat magie gewoon onder het oppervlak ligt, geen verklaring nodig, en dat je als lezer mee moet in wat er gebeurt zonder dat alles wordt uitgelegd. Gaiman schrijft directer, meer plot-gedreven dan Murakami, maar de toon is verwant: een man dwaalt, dingen gebeuren die niet kunnen maar wel doen, en onderweg ontmoet je figuren die half god, half zwerver zijn.