Wat lezen na De dood van Murat Idrissi?

In De heilige Rita draait alles om een onzichtbare schuld die generaties overstijgt. Tommy Wieringa volgt Paul Krüzen, bijna vijftig jaar oud, die met zijn vader in een vervallen Saksische boerderij woont, een plek waar de wereld stilstaat. De roman beweegt zich tussen heden en verleden, tussen zorgen en zwijgen, en laat zien hoe een leven ingekapseld raakt in wat er ooit gebeurd is. Net als in De dood van Murat Idrissi draait het om mensen die niet kunnen ontsnappen aan wat ze gedaan hebben — of juist hebben nagelaten. Wieringa schrijft ook hier met soberheid, zonder dramatische gebaren, maar wel met een bijna fysiek besef van schuld en isolement. Wie het gevoel herkent van een verhaal dat onherstelbaar is, vindt hier een vergelijkbaar gewicht.

Een mooie jonge vrouw stelt een vraag die in De dood van Murat Idrissi net buiten beeld blijft: wat betekent pijn die je niet hebt gevoeld? Wieringa volgt Edward, een microbioloog die succes heeft maar zich afsluit, en een jonge vrouw, Alma, die aan de rand van de samenleving leeft na een trauma. Het boek draait om de afstand tussen mensen — Edward probeert pijn te begrijpen door haar te bestuderen, maar blijft buiten het gevoel staan. Dat verschil tussen kijken en ervaren, tussen weten en voelen, is ook wat De dood van Murat Idrissi zo koud maakt: de vrouwen in die auto weten dat er een lichaam is, maar ervaren het niet. Een mooie jonge vrouw gaat dieper op die splitsing in, met meer ruimte voor psychologie, maar dezelfde morele spanning.

Oorlog en terpentijn is gebouwd op cahiers die Stefan Hertmans van zijn grootvader erfde — een leven in de Eerste Wereldoorlog, geschreven decennia later. Het boek balanceert tussen biografie en fictie, tussen wat er gebeurde en wat iemand ervan onthield, en laat zien hoe trauma zich vertaalt in verhaal. Wat het gemeenschappelijk heeft met De dood van Murat Idrissi is de vraag hoe je omgaat met wat je hebt gezien — de grootvader draagt het mee, kan het niet loslaten, net zoals de vrouwen in Wieringa's boek na Murat Idrissi een schuld meezeulen die niet te wissen valt. Hertmans schrijft uitgebreider, meer associatief, maar houdt ook een morele stilte aan: hij oordeelt niet, hij constateert. Voor wie in De dood van Murat Idrissi het gewicht van iets onherstelbaars herkent, biedt dit boek een breder, maar even doorleefde uitwerking.

Joe Speedboot is Wieringa op zijn grootst: een ontwikkelingsroman over een gehandicapte jongen en een nieuwkomer die het dorp overhoop haalt. Het boek heeft een andere toon — vitaler, optimistischer — maar deelt met De dood van Murat Idrissi de interesse in outsiders en in wat er gebeurt wanneer iemand van buiten een bestaande orde verstoort. De hoofdpersoon in Joe Speedboot kijkt naar wat er gebeurt, zonder alles te kunnen beïnvloeden, net zoals de vrouwen in De dood van Murat Idrissi toeschouwers zijn van hun eigen daden. Wieringa laat hier zien hoe hij een groter, complexer verhaal bouwt, met meer ruimte voor humor en hoop, maar de onderliggende mechaniek — hoe mensen zich tot elkaar verhouden wanneer schuld en bewondering door elkaar lopen — is herkenbaar.

De onderwaterzwemmer van P.F. Thomése draait om verlies dat niet te herstellen is: een vader verliest zijn zoon, en probeert daarna te begrijpen wat er overblijft. Het boek is kort, strak, met zinnen die bijna afgemeten ogen, maar onder dat oppervlak zit een morele spanning die niet oplost. Net als in De dood van Murat Idrissi gaat het om schuld die niet uitgesproken wordt, om een gebeurtenis die alles kleurt maar nooit volledig in beeld komt. Thomése schrijft met dezelfde soberheid als Wieringa — geen overdaad, geen sentiment — maar wel met een diepere focus op wat rouw doet met taal en geheugen. Voor wie in De dood van Murat Idrissi de spanning herkent tussen wat er gebeurd is en wat er gezegd wordt, biedt dit boek een vergelijkbare, maar intiemere uitwerking.