Wat lezen na Een mooie jonge vrouw?

Net als Edward in Een mooie jonge vrouw is Paul Krüzen in De heilige Rita iemand die zijn leven geordend heeft — niet vanuit passie, maar vanuit gewoonte en plicht. Hij zorgt voor zijn oude vader op een boerderij buiten een vergeten Saksisch dorp, een geïsoleerd bestaan waarin tijd stil lijkt te staan tot een jonge Poolse vrouw zijn wereld binnenkomt. Tommy Wieringa observeert ook hier hoe een man van middelbare leeftijd geconfronteerd wordt met verlangen dat hij niet meer verwacht had — de roman heeft dezelfde sobere toon, dezelfde aandacht voor lichamelijkheid en schaamte, maar waar Edward zijn eigen verval analyseert als wetenschapper, zit Paul Krüzen gevangen in een nog grotere stilstand. Minder intellectueel dan Een mooie jonge vrouw, eerder een studie van iemand die nooit de kans heeft gehad om überhaupt een zelfbeeld op te bouwen.

Waar Wieringa een man van middelbare leeftijd volgt die zijn eigen vergankelijkheid registreert, reconstrueert Stefan Hertmans het leven van zijn grootvader aan de hand van diens geschreven cahiers — een man die de Eerste Wereldoorlog overleefde en daarna nooit meer helemaal aanwezig was. De structuur verschilt sterk: Hertmans werkt met historisch materiaal, Wieringa met een hedendaags intiem drama, maar beide auteurs schrijven over hoe mannen zichzelf observeren vanuit een afstand die pijnlijk is. Oorlog en terpentijn gaat over trauma dat nooit benoemd wordt, Een mooie jonge vrouw over verlies dat nog moet komen — in beide gevallen kijkt de verteller naar iemand die zijn eigen onmacht registreert zonder er uitweg uit te vinden. Hertmans' proza is meer beeldend, minder strak gecontroleerd, maar de kilte waarmee beide auteurs naar hun personages kijken is vergelijkbaar.

Een korte, scherpe novelle over twee jonge vrouwen die na een strandvakantie in Marokko een verstekeling aantreffen in hun auto — dood. Waar Een mooie jonge vrouw gaat over een man die zijn eigen verval ziet naderen, schrijft Tommy Wieringa hier over twee mensen die plotseling geconfronteerd worden met de dood van een vreemde en niet weten hoe ze moeten reageren. De toon is even precies: korte zinnen, geen psychologische diepgang die de lezer op een presenteerblaadje krijgt, alleen observatie van hoe mensen zich gedragen wanneer ze worden overvallen door iets wat ze niet begrijpen. Minder introspectief dan Een mooie jonge vrouw — de focus ligt op handelingen, niet op gedachten — maar dezelfde afstandelijke blik op mensen die hun eigen grenzen niet kennen totdat ze erdoor worden overschreden.

Een man verliest zijn zevenjarige zoontje bij een verkeersongeluk en probeert daarna zijn leven voort te zetten — een poging die grotendeels mislukt. Waar Edward in Een mooie jonge vrouw zijn eigen verval anticiperend observeert, kijkt P.F. Thomése naar iemand die al verloren heeft wat niet terug te halen is en toch moet blijven functioneren. Beide auteurs schrijven met een soberheid die geen troost biedt: korte zinnen, weinig metaforen, geen conclusies. Thomése is directer in zijn pijn — geen filosofische distantie zoals bij Wieringa, maar een man die letterlijk niet meer weet hoe hij moet bewegen. De onderwaterzwemmer gaat over verlies dat je definieert, Een mooie jonge vrouw over verlies dat je ziet aankomen; in beide gevallen schrijft de auteur over mensen die zichzelf niet meer herkennen.

In Nirwana reconstrueert Tommy Wieringa het verhaal van zijn grootvader, een man die tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de kant van de Duitsers vocht en na de oorlog nooit meer over zijn verleden sprak. Waar Een mooie jonge vrouw een intieme studie is van één man die zijn eigen verval registreert, gaat Nirwana over generaties en de vraag hoe je leeft met schuld die je niet kunt uitspreken. De roman is breder, historischer, maar de introspectie blijft: Wieringa schrijft over mannen die zichzelf observeren en niet weten wat ze moeten doen met wat ze zien. Nirwana is minder gecontroleerd dan Een mooie jonge vrouw — meer emotie, meer woede — maar de afstandelijke blik op menselijk falen blijft hetzelfde. Een groter canvas, maar dezelfde fundamentele vraag: wat doe je met het besef dat je niet bent wie je dacht te zijn?