Wat lezen na De zielhouderij?

Dit is het boek waaruit De zielhouderij rechtstreeks voortvloeit. Waar de latere novelle zich richt op de oude Wils in zijn hokje, speelt Wil zich volledig af in oorlogstijd. Hier zie je de jonge hulpagent die zich laat meeslepen: de keuzes die hij maakt, de Joodse gezinnen die hij verraadt, de pogingen om zichzelf wijs te maken dat hij gewoon zijn werk doet. Jeroen Olyslaegers schrijft in beide boeken in dezelfde compacte, droge stijl, maar Wil geeft je de oorlogsjaren zelf in plaats van de herinnering eraan. Het boek won de F. Bordewijk-prijs en werd verfilmd door Tim Mielants. Voor wie na De zielhouderij wil weten hoe die collaboratie er van binnenuit uitzag.

Hier verlegt Olyslaegers zijn aandacht naar het zestiende-eeuwse Antwerpen, maar de mechanica blijft vergelijkbaar: een stad waar geweld en angst de verhoudingen bepalen, personages die proberen te overleven in een wereld die hen klein maakt. Beer verliest drie vrouwen in het kraambed en moet zien te leven met een dochter die door haar geboorte is getraumatiseerd. De zinnen blijven kort, de toon stoïcijns. Waar De zielhouderij draait om schuld die niet weggaat, gaat Wildevrouw over rouw en verlies die geen uitweg kennen. Geen oorlog maar wel een hardvochtige samenleving waarin mensen tegen zichzelf en elkaar moeten vechten. Olyslaegers' vermogen om historische settings te gebruiken voor existentiële vragen blijft intact.

Stefan Hertmans reconstrueert het leven van zijn grootvader, die als jonge man vocht in de Eerste Wereldoorlog en later zijn herinneringen optekende. Net als in De zielhouderij krijg je een oude man die terugkijkt op oorlog, maar Hertmans schrijft vanuit kleinzoon-perspectief: hij leest de cahiers, vult aan met archiefonderzoek, probeert te begrijpen wat zijn grootvader verzweeg. Waar Olyslaegers je direct in Wils' hoofd zet, neemt Hertmans meer afstand — maar de kern blijft hetzelfde: hoe blijft oorlog doorwerken in een leven, wat doet trauma met het vermogen om lief te hebben. Hertmans' zinnen zijn uitvoeriger, meer mediterend, maar de documentaire ambitie om oorlog te laten zien zoals hij was, verbindt beide boeken.

Olyslaegers' nieuwste roman speelt eind negentiende eeuw en volgt tweelingbroer en -zus in een Antwerpse bankiersfamilie die hen met harde hand opvoedt. Waar De zielhouderij focust op één man die terugkijkt, zoekt De wonderen uit hoe een familie kinderen vormt en vervormt. De mechanica van macht — wie bepaalt wat normaal is, wie wordt buitengesloten — blijft centraal. Olyslaegers schrijft ook hier in korte, droge volzinnen over personages die tegen hun omgeving moeten vechten. Geen oorlog maar wel eenkeurslijf van conventies dat net zo beklemmend werkt. Voor wie in Olyslaegers' werk vooral de sociale druk en de pogingen om daaraan te ontsnappen herkent.

Na een beroerte verliest Lanoyes moeder haar spraakvermogen en takelt ze langzaam af. Tom Lanoye schrijft vanuit het perspectief van de zoon die toekijkt, die haar verzorgt, die worstelt met wie ze was en wie ze wordt. Waar De zielhouderij draait om schuld en zelfrechtvaardiging, gaat Sprakeloos over verlies en machteloosheid. Beide boeken laten zien hoe iemand die ooit een volledig leven leidde, reduceert tot een fragment van zichzelf. Lanoye schrijft uitvoeriger en directer emotioneel dan Olyslaegers, maar de kern blijft: wat doe je met iemand die er nog is maar niet meer dezelfde? Voor wie na De zielhouderij zoekt naar een ander soort afrekening.