Wat lezen na Wildevrouw?

Net als Beer in Wildevrouw staat Wilfried Wils in Jeroen Olyslaegers' WIL onder druk van historische omstandigheden die hem dwingen tot keuzes waar hij levenslang mee worstelt. Waar Beer terugblikt vanuit Amsterdam, blikt Wils decennia later terug op zijn jaren als hulpagent in bezet Antwerpen. Beide romans delen een biecht-structuur: een hoofdpersoon die God of de lezer aanspreekt, op zoek naar begrip voor daden die niet rechtvaardig te praten zijn. WIL verplaatst die mechaniek naar de Tweede Wereldoorlog, met collaboratie in plaats van verlangen als thema, maar de ethische spanning blijft gelijk — wat doe je als overleven botst met integriteit? De taal is directer, de zinnen korter, maar de psychologische druk net zo voelbaar.

Deze novelle slaat een brug tussen de zestiende en negentiende eeuw en neemt de fascinatie voor historische personages uit Wildevrouw verder. Hippolyte van Damme ontdekt in negentiende-eeuws Antwerpen een schilderij dat hem terugvoert naar Willem van Oranje en diens tijd — net zoals Beer in Wildevrouw zijn eigen verleden probeert te doorgronden via herinnering. Olyslaegers speelt ook hier met perspectief: verleden en heden botsen, en de vraag is steeds hoeveel van wat we terugzien een constructie is. De taal heeft dezelfde barokke kwaliteit, maar compacter — een geconcentreerde dosis van wat Wildevrouw in 250 pagina's doet. Voor wie de spanning tussen erotiek en katholicisme in Wildevrouw herkende, biedt deze tekst een explicieter onderzoek naar wellust als historische kracht.

Ook Stefan Hertmans reconstrueert een leven uit het verleden, maar dan via notitieboekjes van zijn grootvader — een soldaat in de Eerste Wereldoorlog die later amateurkunstenaar werd. Waar Olyslaegers een gefictionaliseerde Beer laat spreken, werkt Hertmans met archiefmateriaal en familiegeheugen, maar het resultaat is verwant: een man die terugblikt op traumatische keuzes, op verlies van geliefden, op de kloof tussen wie hij was en wie hij werd. Beide boeken delen een melancholische toon en de vraag hoe je doorgaat na ondraaglijk verlies. Hertmans schrijft helderder, met minder barokke wendingen, maar de emotionele lading is vergelijkbaar — het gevoel dat verleden en heden door elkaar lopen, dat geschiedenis persoonlijk wordt.

Olyslaegers blijft in de negentiende-eeuwse Antwerpse burgerij hangen, maar nu vanuit het perspectief van tweelingen die opgesloten zitten in een bankiersfamilie. Net als Beer worstelen Amandine en Ambrose met conventies die hun verlangens in een keurslijf duwen — religie, klasse, verwachtingen over huwelijk en nakomelingen. De wonderen deelt met Wildevrouw de interesse in hoe individuen proberen te ontsnappen aan wat hun tijd hen oplegt, en hoe die pogingen vaak tragisch eindigen. De taal is iets toegankelijker dan in Wildevrouw, de structuur meer klassiek-chronologisch, maar de thematische obsessies blijven: schuld, verlangen, de vraag of je jezelf kunt bevrijden van wat anderen van je maken.

Waar Olyslaegers Beer laat terugblikken op vrouwen die stierven in het kraambed, blikt Tom Lanoye in Sprakeloos terug op zijn moeder die na een beroerte haar taal verliest. Beide boeken zijn rekenschap: een zoon of echtgenoot die probeert te begrijpen wat een ander mens voor hem betekende, en hoe schuld en liefde door elkaar lopen. Lanoye schrijft rechtstreekser dan Olyslaegers — geen barokke zinnen, maar korte hoofdstukken vol toorn en tederheid. Toch delen beide romans een underdog-perspectief: mensen die niet passen in wat van hen verwacht wordt, en een verteller die probeert hun verhaal recht te doen. Voor wie de rauwe emotie onder de historische stoffering van Wildevrouw herkende, biedt Sprakeloos die urgentie zonder tijdsprong.