Wat lezen na Gesprekken met vrienden?

Waar Gesprekken met vrienden een vierhoek is, reduceert Sally Rooney hier tot twee: Marianne en Connell, die elkaar vanaf de middelbare school blijven vinden en verliezen. De structuur is strakker — korte hoofdstukken die telkens een paar maanden vooruitspringen — maar de kern is hetzelfde: twee mensen die niet kunnen zeggen wat ze nodig hebben. Rooney maakt de machtsverhoudingen explicieter dan in haar debuut: Connell is populair op school maar arm, Marianne rijk maar eenzaam, en die dynamiek keert om als ze allebei op Trinity studeren. De seksscènes zijn directer, de emotionele inzet hoger. Als je Frances en Nick wilde zien praten, krijg je hier eindelijk die gesprekken — zij het gefragmenteerd, altijd te laat.

Rooney's derde roman introduceert een nieuw element: lange e-mails tussen Alice en Eileen, twee vriendinnen begin dertig die expliciet filosoferen over kapitalisme, relaties en of hun generatie nog ergens in gelooft. Dat didactische karakter — de vraag of je literatuur nog serieus mag nemen in een wereld die instort — maakt dit haar meest cerebrale boek, maar ook haar meest gespleten. Alice dateert een logistiek medewerker van een magazijn, Eileen haar getrouwde jeugdliefde; beide relaties blijven steken in dezelfde patronen als in Gesprekken met vrienden, maar nu met een layer van zelfbewustzijn erbovenop. Wie Frances' observaties waardeerde, ziet hier hoe Rooney die stem ouder en explicieter maakt — met wisselend resultaat.

Griet Op de Beeck schrijft in langere zinnen dan Rooney, maar de kern is vergelijkbaar: een jonge vrouw die leert dat intimiteit gevaarlijk is omdat de mensen die je zou moeten beschermen dat niet doen. Mona groeit op in een gezin waar niemand zegt wat hij bedoelt, waar stiltes harder zijn dan woorden. De structuur springt tussen Mona als kind, als vierentwintigjarige en als vijfendertigjarige — drie momenten waarop ze probeert te begrijpen waarom ze niet kan binnenlaten wie dichtbij wil komen. Op de Beeck maakt explicieter dan Rooney hoe vroege verwaarlozing doorwerkt in latere relaties. De toon is warmer, meer vergevingsgezind, maar de pijn blijft scherp. Voor wie in Frances' afstandelijkheid iets herkende van trauma.

Rooney's nieuwste roman draait om twee broers — Peter, een advocaat van veertig, en Ivan, een schaakspeler van tweeëntwintig — die allebei worstelen met liefde na de dood van hun vader. Het is haar eerste boek met mannelijke hoofdpersonen, en dat geeft haar meer ruimte om machtsongelijkheid te onderzoeken zonder de vertrouwde dynamiek van oudere man/jongere vrouw. Peter heeft twee relaties tegelijk, Ivan valt voor een oudere vrouw in een provinciestadgje; beide mannen falen op manieren die herkenbaar zijn uit Gesprekken met vrienden, maar nu met meer empathie voor hoe verdriet mensen vastlegt. De stijl experimenteert met stream-of-consciousness voor Peters gedachten, terwijl Ivans verhaal dichter bij Rooney's gebruikelijke register blijft. Voor wie de vierkant-structuur van het debuut waardeerde, maar met meer emotionele diepgang.

Chimamanda Ngozi Adichie schrijft ambitieuzer dan Rooney — Americanah volgt Ifemelu en Obinze, twee geliefden uit Lagos, over drie continenten en vijftien jaar — maar deelt de interesse in hoe mensen elkaar kwijtraken door niet te zeggen wat ze bedoelen. Ifemelu leert in Amerika dat haar identiteit plots iets betekent (ze is nu 'zwart'), Obinze droomt in Londen van een leven dat nooit komt. De roman is rijker dan Rooney's werk: humor, satire, politieke essays-in-fictie over ras en immigrant-zijn. Maar de kern — twee mensen die perfect bij elkaar passen maar niet op hetzelfde moment — raakt aan dezelfde pijn als Frances en Nick. Adichie maakt explicieter hoe externe krachten (migratie, discriminatie, kapitaal) persoonlijke relaties vervormen. Voor wie Rooney's minimalisme te kaal vond.