Wat lezen na Het bamischandaal?

Het eerste deel waarin P.F. Thomése zijn Tilburgse antiheld introduceert. Hier krijgt Kessels vorm: de man die colleges geeft over Willem van Oranje, droomt van Emmanuelle Béart en ondertussen worstelt met de vraag of hij vaderschap aankan. De opzet is minder explosief dan Het bamischandaal — meer een kalme opbouw van een personage, met dezelfde ironie maar zonder de erotische escalatie. Wat je krijgt: de oorsprong van de vertelstem, de backdrop van Tilburg als plek waar niets spectaculairs gebeurt maar alles wel voelbaar is, en Kessels' zoektocht naar een bestaan dat meer is dan middelmatigheid. Ideaal voor wie wil weten hoe het begon, en hoe Thomése langzaam een doorsnee-leven omtovert tot literatuur zonder opsmuk.

Hier verlaat Thomése de luchtigheid van Kessels en duikt in schuld, verlies en de onmogelijkheid van vergiffenis. Een man raakt verwikkeld in een dodelijk ongeluk; wat volgt is een poging om verder te leven met iets onherstelbaars. De toon is zwaarder, maar de manier waarop Thomése schrijft — concreet, zonder dramatische effecten, met oog voor hoe gewone levens verwoest raken — is herkenbaar. Waar Het bamischandaal speelt met seks en verlangen als tijdelijke ontsnapping, gaat De onderwaterzwemmer over wat er overblijft als alles afbrokkelt. Geen humor, wel dezelfde aandacht voor de details van een bestaan: de dagelijkse handelingen, de stiltes, de momenten waarop iemand beseft dat redding misschien niet mogelijk is. Voor wie naast de luchtigheid ook Thomése' vermogen wil zien om pijn vast te houden zonder er omheen te draaien.

Een man verliest stap voor stap zijn geheugen, zijn grip op tijd en ruimte, zijn vermogen om zichzelf te begrijpen. J. Bernlef schrijft vanuit het hoofd van de dementerende Maarten, en dat perspectief maakt het tot meer dan een ziekteverhaal: het wordt een onderzoek naar hoe iemand probeert vast te houden aan betekenis terwijl die wegvloeit. De link met Het bamischandaal zit niet in de toon — Bernlef is ernstiger, minder ironisch — maar in de techniek: beide schrijvers bouwen een wereld op vanuit het interne perspectief van een man die worstelt met zijn eigen beperkingen. Waar Kessels worstelt met verlangen en middelmatigheid, worstelt Maarten met het verlies van alles wat hij ooit wist. Korte hoofdstukken, heldere zinnen, een claustrofobisch gevoel van isolement. Voor wie de directheid van Thomése waardeert maar nu iets wil dat harder aankomt.

Het derde en laatste deel van de Tilburg-trilogie, waarin Kessels ouder is en terugkijkt. De erotische vonk is er nog, maar gedempt; wat overblijft is reflectie, een poging om te begrijpen wat een leven betekent als de meeste keuzes al gemaakt zijn. Thomése geeft Kessels meer rust, maar ook meer melancholie — dit is geen afsluiting met vuurwerk, maar een kalm balanceren tussen acceptatie en teleurstelling. De verteltoon blijft herkenbaar: zelfironisch, concreet, met scherpe observaties over alledaagse situaties. Waar Het bamischandaal draait om opwinding en escapisme, gaat Ik, J. Kessels over wat er overblijft als die opwinding wegebt. Voor wie na de hitte van Het bamischandaal wil zien hoe Thomése dezelfde man laat uitkomen bij een ander soort helderheid.

Ted Hughes spreekt vanuit de dood, terugkijkend op zijn turbulente huwelijk met Sylvia Plath. Connie Palmen schrijft vanuit het perspectief van de man die decennialang beschuldigd werd van Plaths zelfmoord, en geeft hem een stem die zowel verdedigend als eerlijk is. De link met Het bamischandaal: beide boeken laten een man toe om ongecensureerd te spreken over verlangen, schuld en de onmogelijkheid om zuiver te zijn in relaties. Palmen is filosofischer dan Thomése, minder lichtvoetig, maar even scherp in het blootleggen van wat iemand liever verzwijgt. Waar Kessels worstelt met alledaagse verlangens en beperkingen, worstelt Hughes met literaire obsessies en morele aanklachten. Voor wie de openhartigheid van Thomése waardeert en nu iets wil dat serieuzer is, maar even direct in het tonen van menselijke feilbaarheid.