Wat lezen na Het geluk van de eenzaamheid?

Palmens debuut bevat al de thematiek die ze in Het geluk van de eenzaamheid beschouwend zal doordenken: de verhouding tussen verhaal en waarheid, tussen autonomie en afhankelijkheid. De structuur verwijst naar Mariken van Nieumeghen, maar de kern is eigentijds: een vrouw die zichzelf probeert te definiëren buiten de wetten van anderen. Waar het essay de positie van de schrijver afbakent, verkent deze roman de positie van het subject dat zichzelf tot verhaal maakt. De filosofische scherpte zit hier niet in betoog maar in compositie — elke wet die de verteller formuleert, ondermijnt ze meteen door haar eigen gedrag. Voor wie Palmens denken over autonomie wil zien als literatuur in plaats van als argument.

Een verzameling essays over vrouwelijk kunstenaarschap, van Marilyn Monroe tot Marguerite Duras. Palmen schrijft hier over wat het kost om als vrouw autonoom kunstenaar te zijn — precies de autonomie die ze in Het geluk van de eenzaamheid verdedigt tegen de verlokkingen van publiekssucces. De toon is persoonlijker dan in het essay over de literatuur, maar de analyse even scherp: hoe kun je jezelf overeind houden in een cultuur die vrouwen altijd al een rol toebedeelt? Waar Het geluk van de eenzaamheid de literaire positie afbakent, onderzoekt dit boek wat die positie vrouwen concreet heeft gekost. De voorbeelden zijn internationaal, de inzet herkenbaar dichtbij.

Briefwisseling tussen Renate Dorrestein en Alex Boogers, twee schrijvers die schrijven als overlevingsstrategie. Waar Palmen in Het geluk van de eenzaamheid pleit voor literaire autonomie, laten Dorrestein en Boogers zien wat die autonomie in de praktijk betekent: eenzaamheid, twijfel, de vraag of iemand je leest. De toon is vriendschappelijk, soms wanhopig, altijd eerlijk over wat het schrijversleven vraagt. Geen betoog over de literatuur maar een document van twee levens die door literatuur mogelijk werden — en die er soms onder dreigen te bezwijken. Voor wie wil weten hoe het schrijverschap dat Palmen verdedigt, voelt van binnenuit.

Een essay over hoe we door andermans verhalen betekenis krijgen — het keerpunt van Palmens denken. Waar Het geluk van de eenzaamheid de autonomie van de schrijver verdedigt, onderzoekt dit essay juist de onvermijdelijke afhankelijkheid: van verhalen, van lezers, van de taal zelf. Palmen schrijft hier over haar fascinatie voor de spanning tussen zelfstandigheid en verbondenheid, tussen het unieke individu en de collectieve verbeelding. Filosofisch scherper dan het essay over literatuur, en persoonlijker — ze gebruikt haar eigen leven als voorbeeld. Voor wie wil begrijpen waarom Palmen die eenzaamheid verdedigt: omdat afhankelijkheid onvermijdelijk is, moet autonomie bevochten worden.

P.F. Thomése schrijft hier over vergeten figuren uit de Nederlandse geschiedenis — Jacob Roggeveen, stadsdichter Antonides — en maakt van hun levens literatuur die weigert verstrooiing te bieden. De toon is afstandelijk, de zinnen kort, de sympathie voor mislukking groot. Waar Palmen in Het geluk van de eenzaamheid pleit voor literatuur die zich niet laat inpalmen door commercie, laat Thomése zien hoe zo'n literatuur eruitziet: ongemakkelijk, weinig toegankelijk, vol stiltes en onderbrekingen. Geen verhalen die je meenemen, maar verhalen die je dwingen stil te staan. Voor wie Palmens pleidooi overtuigend vond en wil zien wat die moeilijke literatuur vermag.