Wat lezen na OustFaust?

Tom Lanoye kiest hier voor een klassieker uit het eigen taalgebied: Van den vos Reynaerde. Zoals OustFaust Goethe confronteert met pestwanen, zo stelt ReinAard de middeleeuwse fabeldieren tegenover hedendaagse verloedering. Dezelfde snijdende toon, dezelfde woede over menselijke — of dierlijke — trouwbreuk en machtswellust. Waar Faust worstelt met zinloze wetenschap, navigeert Reinaert door een wereld waar list het enige wapen is tegen brute kracht. Lanoye's bewerking is geen zachte modernisering maar een frontale botsing tussen oud en nu, met taal die bijtend genoeg is om door beide tijdperken heen te snijden.

OustFaust draait om machteloosheid tegenover de dood; Sprakeloos toont hoe iemand levend opgesloten raakt in een lichaam dat niet meer gehoorzaamt. Een amateur-actrice verliest na een beroerte haar spraakvermogen en taal — het gereedschap waarmee Lanoye zelf zijn woede kanaliseert — wordt onbruikbaar. De zoon probeert te begrijpen wat er nog rest van zijn moeder. Het is een trager, stiller boek dan OustFaust, maar met dezelfde genadeloze eerlijkheid over wat het betekent wanneer controle wegglipt. Geen verheerlijking van lijden, geen troost — alleen de vraag hoe je blijft kijken naar wat je niet kunt stoppen.

Twee Belgische bannelingen zoeken houvast in Buenos Aires — een stad die net zo ontwricht is als zijzelf. Waar Faust zich probeert kapot te leven na zijn mislukte redding van pestslachtoffers, vluchten Tony en Richard letterlijk naar de andere kant van de wereld om te ontsnappen aan wat ze waren. Lanoye schrijft over identiteit die afbrokkelt in een te grote, te chaotische wereld. De zinnen zijn even scherp, de zelfspot even meedogenloos, maar hier speelt het zich af tegen een Zuid-Amerikaanse achtergrond die zowel verleidelijk als verstikkend is. Een andere geografie, maar dezelfde onmogelijkheid om jezelf voorgoed achter te laten.

Waar OustFaust fictie maakt van een klassieker, reconstrueert Stefan Hertmans hier het leven van zijn grootvader aan de hand van oude cahiers. Een kunstenaar die in de Eerste Wereldoorlog vecht en nooit meer helemaal terugkeert — een trauma dat zich door generaties heen voortsleept. Hertmans schrijft met dezelfde oog voor detail als Lanoye, maar waar Lanoye slaat, observeert Hertmans met precisie. De oorlog hier is geen metafoor maar historische realiteit, vastgelegd in schilderijen en herinneringen. Voor wie in OustFaust herkende hoe verleden en heden door elkaar knetteren, biedt dit een andere manier om met dat soort erfenis om te gaan.

Een Antwerpse bankiersfamilie aan het einde van de negentiende eeuw, twee tweelingen die gevangen zitten in verwachtingen en conventies. Jeroen Olyslaegers toont hoe maatschappelijke structuren mensen breken — net zoals OustFaust laat zien hoe wetenschap faalt. De taal is weelderiger dan bij Lanoye, de wereld historisch gedetailleerd, maar de woede over wat systemen mensen aandoen is vergelijkbaar. Waar Faust zichzelf kapot wil leven, proberen Amandine en Ambrose te overleven binnen een keurslijf dat hen verstikt. Olyslaegers schrijft met meer empathie, maar zonder de kanten af te vijlen.