Wat lezen na The Friendship?

Connie Palmen debuteert met een verhaal over een vrouw die zich bindt aan een man die haar alles belooft en haar vervolgens in de hel stort. De structuur verwijst naar Mariken van Nieumeghen: een naïeve hoofdpersoon sluit een pact, krijgt wat ze verlangt, en ontdekt dat de prijs hoger is dan ze had ingeschat. Net als in De vriendschap gaat het om de verslaving aan een ander die je tegelijk vernietigt en definieert. Waar Ara en Kit elkaar nodig hebben ondanks hun onverenigbaarheid, bindt de hoofdpersoon zich hier aan iemand die haar uitbuit. Het verschil: in De wetten staat manipulatie centraal, in De vriendschap onbegrip. Beide verhalen onderzoeken hoe iemand gevangen kan blijven in een relatie die hem vervormt.

Renate Dorrestein laat een vrouw de identiteit van haar dode vriendin overnemen — ze slaapt in haar bed, kijkt in haar spiegel, probeert haar leven te worden. Het mechanisme van The Friendship keert hier om: waar Ara zich aan Kit vastklamt vanuit een behoefte die ze niet kan benoemen, kruipt de hoofdpersoon hier letterlijk in iemands huid om haar eigen leegte te vullen. Dorrestein schrijft scherper dan Palmen, met meer groteske wendingen, maar de psychologische kern is vergelijkbaar: een vrouw die zichzelf verliest in de obsessie met een ander, die probeert te worden wie ze niet is omdat haar eigen bestaan ondraaglijk voelt. De toon is kouder, de consequenties grimmiger.

Palmen reconstrueert het leven van Ischa Meijer en zichzelf als zijn laatste vrouw. Het boek is geschreven als monoloog van Meijer, die praat vanuit de dood, en verkent hoe twee mensen elkaar vormgeven door de verhalen die ze over elkaar vertellen. De parallel met The Friendship: beide boeken gaan over hoe intimiteit werkt als een gevangenis waarin twee mensen elkaar definiëren en misverstaan. Waar Ara en Kit elkaar niet kunnen begrijpen maar ook niet loslaten, onderzoekt Palmen hier hoe een man en vrouw elkaar construeren door taal — en hoe de een verdwijnt als de ander stopt met vertellen. Het is directer autobiografisch, meer fragmentarisch, maar het mechanisme van wederzijdse afhankelijkheid blijft hetzelfde.

Griet Op de Beeck volgt Mona door drie levensfases en laat zien hoe iemands karakter wordt gevormd door de mensen die haar als kind hebben gekneed. Waar The Friendship de relatie tussen twee vrouwen onderzoekt als levenslange magneet, kijkt Op de Beeck naar hoe een meisje zich verhoudt tot haar familie — met name haar moeder — en hoe die vroege dynamieken haar latere keuzes bepalen. De toon is warmer dan bij Palmen, meer empathisch, maar de kern blijft: hoe mensen elkaar vormgeven door hun aanwezigheid en afwezigheid, hoe afhankelijkheid ontstaat uit onvervulde behoeften. Op de Beeck schrijft meer lineair, met meer empathie voor alle personages, waar Palmen zich concentreert op de psychologische knoop.

Palmen schrijft direct over haar relatie met Hans van Mierlo en zijn naderende dood. Het boek is een dagboek van twee jaar: van huwelijksaanzoek tot zijn overlijden. Waar The Friendship de abstracte mechaniek van een levenslange band verkent, is dit het concrete, dagelijkse werk van liefde onder druk. De link: beide boeken gaan over hoe iemand vasthoudt aan een ander terwijl die ander al aan het verdwijnen is, over de onmogelijkheid om los te laten. Het verschil zit in de vorm — Logboek is directer, minder gefictionaliseerd — maar de emotionele kern blijft gelijk: hoe blijf je iemand liefhebben die je niet kunt redden, die je niet echt kunt bereiken ondanks alle nabijheid.