Arnaldur Indriðason

Arnaldur Indriðason (Reykjavik, 28 januari 1961) is een IJslandse schrijver van misdaadromans en zoon van schrijver Indriði G. Þorsteinsson. Hij studeerde geschiedenis aan de Universiteit van IJsland, waar hij in 1996 afstudeerde. Voor hij zich volledig op fictie toelegde, werkte hij in 1981 en 1982 als journalist bij het IJslandse dagblad Morgunblaðið en van 1986 tot 2001 als filmcriticus voor diezelfde krant. Hij woont met zijn vrouw en drie kinderen in Reykjavík en behoort, samen met een handvol Scandinavische tijdgenoten, tot de gezichten van de Noordse misdaadroman.

Zijn debuut Synir Duftsins verscheen in 1997 (Nederlandse vertaling Maandagskinderen, 2005) en introduceerde meteen rechercheur Erlendur Sveinsson, de hoofdpersoon waar het grootste deel van zijn vroege oeuvre om zou draaien. Een jaar later volgde Dauðarósir (Grafteken, 2011 in Nederlandse vertaling). De echte versnelling kwam met Mýrin (2000), in het Nederlands verschenen als Noorderveen (2003), en Grafarþögn (2001), in vertaling Moordkuil (2004). Vanaf dat moment werd Arnaldur in eigen land een vaste waarde: in 2004 stonden zeven van de tien meest geleende bibliotheekboeken in Reykjavík op zijn naam, en maandenlang vulde hij met zes titels tegelijk de IJslandse bestsellerlijst.

De Erlendur-reeks vormt nog altijd zijn handtekening. Erlendur is een moeilijk benaderbare man met groot invoelingsvermogen, geflankeerd door collega Sigurður Óli, collega Elínborg en mentor Marion Briem — personages die later elk hun eigen boek of vierluik kregen. In Onderstroom (2010) staat Elínborg centraal, Doodskap (2011) draait om Sigurður Óli, Verdwijnpunt (2012) keert terug naar Erlendur, en het prequel-deel Schemerspel (2013) zet Marion Briem op de voorgrond. Reykjavíkurnætur (Nachtstad, 2014) en Kamp Knox (Onland, 2016) gaan verder als 'jonge Erlendur'-romans en schetsen de vroege jaren van de inmiddels iconische rechercheur.

Stilistisch sluit Arnaldur aan bij wat Wikipedia omschrijft als de afstandelijke, melancholische toon van veel Noordse thrillers, met veel aandacht voor eenzame personages. Zijn proza is sober en economisch, maar krachtig en beeldend: sfeer- en karaktertekening dragen het boek méér dan de plot. Het IJslandse weer en landschap — de Westfjorden, de Oostfjorden, de hoogvlakten — fungeren bijna als personages. Als oud-journalist heeft hij een hekel aan poespas; alle informatie staat in dienst van het verhaal. Daarbij verwerkt hij consequent maatschappelijke kwesties in zijn intriges: Grafteken behandelt de gevolgen van Europese vangstquota voor IJslandse vissersdorpen, Noorderveen weeft moderne genetica door het politieonderzoek, Moordkuil legt huiselijk geweld bloot, Engelenstem keert terug naar eenzaamheid en verlies, en Onderkoeld stelt de vraag of er leven is na de dood.

Na de Erlendur-cyclus startte Arnaldur twee nieuwe reeksen. De Reykjavik Wartime Mystery-serie rond het duo Flóvent en Thorson speelt zich af tijdens de Tweede Wereldoorlog en bestaat uit Skuggasund (Erfschuld, 2015), Þýska húsið (Blauwzuur, 2017) en Petsamo (Valkuil, 2018). Daarna kwam de reeks rond de gepensioneerde politieman Konráð, met Smeltend ijs (2019), Boven water (2020), Smeulend vuur (2021), Vallende stenen (2022), Razende storm (2023) en Lange schaduwen (2025). Daarnaast schreef hij standalone-romans als Napóleonsskjölin (Operatie Napoleon, 2017 in Nederlandse vertaling), Het Koningsboek (2008) en Het Uurwerk (2024). Zijn boeken zijn vertaald in onder meer het Deens, Duits, Engels, Frans, Italiaans, Nederlands, Noors, Tsjechisch en Zweeds, en volgens de Engelstalige Wikipedia in meer dan veertig talen verschenen, met wereldwijd ruim twintig miljoen verkochte exemplaren.

De lijst met onderscheidingen is omvangrijk en concreet. Arnaldur won twee keer de Glerlykilinn (Glazen Sleutel) voor de beste Scandinavische misdaadroman: in 2002 voor Mýrin en in 2003 voor Grafarþögn. In 2005 ontving hij voor de Engelse uitgave Silence of the Grave de CWA Gold Dagger Award. La Voix, de Franse vertaling van Engelenstem, kreeg in 2007 de Grand prix de littérature policière. Onderkoeld won in 2008 de Blóðdropinn, de IJslandse nationale prijs voor misdaadromans, een prijs die hij in 2017 een tweede keer won met Petsamo. Voor Skuggasund (Erfschuld) ontving hij de RBA International Prize for Crime Writing, met 125.000 euro een van de hoogst gedoteerde misdaadprijzen ter wereld. Doodskap werd in 2011 door Vrij Nederland uit 384 nieuwe titels gekozen tot Thriller van het Jaar.

Zijn werk vond ook zijn weg naar het scherm. Mýrin werd in 2006 verfilmd door Baltasar Kormákur (internationaal bekend als Jar City), en in 2023 verscheen Napóleonsskjölin als film van regisseur Óskar Þór Axelsson. Voor het scenario van Reykjavík-Rotterdam (2008) won Arnaldur samen met co-auteur Oskár Jónasson de prijs voor Beste scenario op de IJslandse Edda Awards; in 2012 volgde de Amerikaanse remake Contraband met Mark Wahlberg en Kate Beckinsale. In Nederland verschijnt zijn werk bij uitgeverij Q.

Wie aan Arnaldur wil beginnen, heeft meerdere ingangen. Voor wie de klassieke Erlendur-reeks chronologisch wil opbouwen: begin bij Noorderveen (Mýrin), het boek dat zijn doorbraak inluidde en de toon zet voor het hele oeuvre — IJslands landschap, een gesloten rechercheur, een zaak met diepe maatschappelijke wortels. Voor wie liever een prijswinnaar pakt: Moordkuil (Grafarþögn) won zowel de Glazen Sleutel als de CWA Gold Dagger en is wellicht zijn meest geprezen boek, met huiselijk geweld als verstilde, beklemmende ondertoon. En voor wie geen zin heeft in een lopende reeks: Operatie Napoleon is een op zichzelf staande thriller die laat zien hoe Arnaldur ook buiten Erlendur uit de voeten kan, en die in 2023 verfilmd werd.