Jussi Adler-Olsen

Jussi Adler-Olsen, voluit Carl Valdemar Jussi Henry Adler-Olsen, werd op 2 augustus 1950 in Kopenhagen geboren. Hij groeide op als jongste van vier kinderen en bracht zijn jeugd door in dienstwoningen op Deense psychiatrische inrichtingen, waar zijn vader als seksuoloog en psychiater werkte. Na zijn middelbare school in Rødovre studeerde hij geneeskunde, sociologie en filmwetenschap, en hij speelde in zijn tienerjaren als leadgitarist in een paar popgroepen. Pas na een lange managerscarrière koos hij in 1995 definitief voor het schrijverschap. Vandaag staat hij bekend als een van de gezichten van de Scandinavische thriller.

Zijn schrijfdebuut maakte hij in 1984, niet met fictie maar met twee boeken over Groucho Marx en de Marx Brothers. Pas in 1997 verscheen zijn eerste roman, Alfabethuset (in het Nederlands vertaald als Het Alfabethuis), gevolgd door de thrillers De bedrijfsterrorist (2003) en Het Washington decreet (2006). Het waren degelijke standalones, maar de echte ommekeer kwam pas met de reeks die hem internationaal op de kaart zou zetten.

Die doorbraak kwam in 2007 met De vrouw in de kooi, het eerste deel van de Afdeling Q-reeks rond rechercheur Carl Mørck en zijn assistent Assad, die in een Kopenhaagse politiekelder oude, onopgeloste zaken uitpluizen. Het werd in Nederland uitgeroepen tot beste thriller van het jaar 2010. De reeks combineert klassieke politieprocedure met zwarte humor, maatschappelijke onderwerpen en personages die over de delen heen groeien. Vervolgdelen als De fazantenmoordenaars, De noodkreet in de fles en Dossier 64 bevestigden zijn signatuur: degelijk uitgewerkte plots tegen een onverbloemd Deense achtergrond, vaak gevoed door reële historische thema's zoals de gedwongen opnames op Sprogø in Dossier 64.

Adler-Olsen ontving in 2010 de Glass Key Award en de Harald Mogensen-prijs voor De noodkreet in de fles, en in 2011 De Gyldne Laurbær voor Dossier 64. Zijn boeken zijn in meer dan veertig talen vertaald en haalden onder meer de New York Times-paperbackbestsellerlijst. De Afdeling Q-reeks loopt door met onder andere Slachtoffer 2117 (2019), Natriumchloride (2022) en Eén raam, geen sleutel (2024). Het meest recente deel, Dode zielen zingen niet (2025), schreef hij samen met Stine Bothler en Line Holm — een keuze die samenhangt met de ongeneeslijke ziekte (multipel myeloom) waarover hij begin 2025 openheid gaf in Politiken. De eerste zes delen werden in Denemarken verfilmd; in 2024 maakte Netflix bekend de reeks te bewerken tot de Engelstalige serie Department Q.

Voor de Nederlandse lezer is Adler-Olsen geen onbekende: volgens zijn Engelse Wikipedia-pagina is Nederland zelfs een van de landen waar hij het meest gelezen wordt, en alle Afdeling Q-titels verschijnen bij Prometheus. Wie nog nooit iets van hem las, begint het beste bij De vrouw in de kooi: het is het eerste deel van de reeks, introduceert Mørck en Assad, en laat meteen zien waarom deze Deense thrillerschrijver al jarenlang een vaste waarde is.