C.S. Lewis

Clive Staples Lewis (Belfast, 29 november 1898 – Oxford, 22 november 1963) was een in Noord-Ierland geboren Britse schrijver, literatuurwetenschapper en anglicaans lekentheoloog. Intimi noemden hem Jack, een bijnaam die hij als kind zelf koos nadat zijn hondje Jacksie was omgekomen. Lewis groeide op in Oost-Belfast in het ouderlijk huis 'Little Lea', waar zijn vader, advocaat Albert Lewis, een omvangrijke bibliotheek had. Zijn moeder Flora, dochter van een anglicaans dominee en afgestudeerd in wiskunde aan Queen's College Belfast, stierf toen hij negen was aan kanker. Kort daarna werd hij naar kostschool in Engeland gestuurd — een periode die hij in zijn autobiografie Surprised by Joy (1955) beschrijft als liefdeloos en intellectueel afstompend.

Na privéonderwijs bij William T. Kirkpatrick behaalde Lewis in 1916 een beurs voor de Universiteit van Oxford. Hij onderbrak zijn studie om vrijwillig in militaire dienst te gaan — als Ier was hij niet dienstplichtig — en raakte in april 1918 bij Arras in Noord-Frankrijk gewond. Na de oorlog studeerde hij cum laude af in de klassieke talen, de klassieke filosofie en de Engelse taal- en letterkunde. Zijn eerste boek, de gedichtenbundel Spirits in Bondage, verscheen in 1919, gevolgd door het lange verhalende gedicht Dymer (1926). Vanaf 1925 was hij als fellow en tutor verbonden aan Magdalen College in Oxford, waar hij tot 1954 doceerde; daarna bekleedde hij een leerstoel aan Magdalene College in Cambridge.

Lewis was in zijn jeugd van het christendom vervreemd geraakt, maar bekeerde zich op zijn tweeëndertigste terug tot het anglicanisme, mede door gesprekken met zijn collega's J.R.R. Tolkien en Hugo Dyson. Samen met hen behoorde hij in Oxford tot de informele literaire kring de Inklings. Tolkien betreurde dat Lewis niet, zoals hijzelf, de overstap naar het katholicisme maakte, maar in zijn latere werk zijn wel elementen aan te wijzen die aan de katholieke traditie raken, zoals het onderscheid tussen doodzonden en vergeeflijke zonden. In zijn apologetische werk vermeed Lewis bewust het kiezen voor één theologische richting.

Zijn eerste grote publiekssucces was The Screwtape Letters (Nederlands: Brieven uit de hel) uit 1942, waarin een oudere duivel een jongere collega instrueert in het ondermijnen van het geloof van een gewone Engelsman. Het boek beleefde in het eerste jaar negen drukken en herhaalde dat succes een jaar later in de Verenigde Staten. Grote bekendheid kreeg Lewis in oorlogstijd door een reeks filosofische en religieuze radiolezingen bij de BBC, die in de moeilijke jaren veel luisteraars raakten. Deze lezingen werden later gebundeld als Mere Christianity (1952), nog steeds een van de meest geciteerde apologetische werken binnen het protestantisme.

Parallel aan zijn non-fictie bouwde Lewis een opvallend fictie-oeuvre op. In 1938 verscheen het sciencefictionverhaal Out of the Silent Planet, gevolgd door Perelandra (1943, ook uitgegeven als Voyage to Venus) en That Hideous Strength (1945). Samen vormen zij de Ruimte- of Ransom-trilogie, genoemd naar de hoofdpersoon van de eerste twee delen. Het meest invloedrijke werd echter de kinderreeks The Chronicles of Narnia (De kronieken van Narnia), zeven delen die zich afspelen in een magisch land vol sprekende dieren en morele keuzes. In The Silver Chair (1953) verwerkte Lewis onverholen zijn eigen kostschoolervaringen. De reeks is op het toneel, op radio, televisie en in de bioscoop bewerkt en is in zijn geheel verreweg zijn meest verkochte werk.

Stilistisch valt Lewis op door een combinatie die weinig tijdgenoten beheersten: de helderheid van de academisch geschoolde essayist, de verbeelding van de fantast en de pedagogische toon van de onderwijzer. Zijn christelijke overtuiging doortrekt zowel de Narnia-boeken als de Ruimte-trilogie en de apologetische geschriften — hij maakte zelf geen scherp onderscheid tussen die registers. Terugkerende thema's zijn vreugde als religieuze ervaring, de werkelijkheid van het kwaad, verlangen naar een 'ander' bestaan, en de spanning tussen rede en verbeelding.

In 1956 trouwde Lewis met de Amerikaanse schrijfster Joy Davidman, die vier jaar later op haar 45e aan kanker overleed. Lewis zelf stierf op 22 november 1963 op 64-jarige leeftijd aan nierfalen in Oxford. Hij schreef meer dan dertig boeken, die in meer dan dertig talen zijn vertaald en in miljoenenoplagen zijn verkocht. In 2013, bij de vijftigste sterfdag, kreeg hij een gedenksteen in Poets' Corner in Westminster Abbey. In het Nederlandse taalgebied wordt zijn werk nog altijd uitgegeven; in 2026 verschijnt bij KokBoekencentrum het dagboek George MacDonald: Elke dag een gedachte van mijn leermeester, een eerbetoon aan de Schotse auteur die Lewis als zijn geestelijke leermeester beschouwde.

Wie Lewis voor het eerst leest, kan uit drie heel verschillende ingangen kiezen. Voor lezers die hem willen leren kennen via zijn verbeelding: begin bij The Lion, the Witch and the Wardrobe, het eerst gepubliceerde Narnia-deel — kort, toegankelijk, en meteen typerend voor zijn vermenging van sprookjeslogica en morele ernst. Voor wie houdt van scherpzinnig essayisme met een vleugje satire: The Screwtape Letters is de aangewezen deur, omdat Lewis daarin zijn beste pen en zijn droge humor combineert. En voor lezers die liever meteen de denker ontmoeten: Mere Christianity biedt de helderste samenvatting van wat hij in zijn BBC-lezingen aan een breed publiek wilde meegeven.