Heleen van Royen

Heleen van Royen, geboren als Helena Margaretha Kroon (Amsterdam, 9 maart 1965), is een Nederlandse romanschrijfster en voormalig columniste. Ze volgde het vwo en studeerde in 1987 af aan de School voor Journalistiek in Utrecht, waarna ze werkte bij onder meer het Haarlems Dagblad en Radio Noord-Holland. Haar jeugd werd getekend door de zelfmoord van haar vader, die zich in de Sloterplas verdronk toen Van Royen dertien was — een gebeurtenis die later een centrale plek zou krijgen in haar werk. Ze publiceert in Nederland bij Overamstel Uitgevers en is naast schrijver een vaste verschijning op televisie.

Van Royen debuteerde in 2000 met De gelukkige huisvrouw, een roman waarin de zelfmoord van haar vader een grote rol speelt. Het boek sloeg aan: het verscheen in elf landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Finland, Noorwegen en Zweden, werd bewerkt tot toneelstuk (première 7 december 2009, met Isa Hoes als Lea) en tot speelfilm (eind 2009, met Carice van Houten en Waldemar Torenstra in de hoofdrollen). Volgens de Engelstalige Wikipedia was De gelukkige huisvrouw de bestverkochte Nederlandse roman van 2010. Het boek beleefde zijn tweeëndertigste druk tegen het verschijnen van de Verzamelde romans in november 2011 — een aanwijzing voor het commerciële succes dat Van Royen sindsdien blijft begeleiden.

Na dit debuut volgde in 2003 Godin van de jacht, vertaald in drie talen waaronder het Duits, en in 2006 De ontsnapping, dat in dertien landen verscheen, waaronder Australië, Noorwegen en Zweden. Voor De ontsnapping kreeg Van Royen een nominatie voor de NS Publieksprijs; de Engelstalige vertalingen The Happy Housewife en Escape werden genomineerd voor de International IMPAC Dublin Literary Award. In 2009 verscheen De mannentester. Daarmee stond een handvol titels overeind dat de basis vormt van haar oeuvre en dat in 2011 werd gebundeld in Verzamelde romans I en II.

Naast romans schreef Van Royen jarenlang columns. Haar stukken verschenen eerst in Het Parool, en van maart 2021 tot 5 februari 2022 publiceerde ze een wekelijkse column in het Algemeen Dagblad over haar persoonlijk leven. In een interview met De Pers (8 september 2009), naar aanleiding van De mannentester, omschreef ze zichzelf als neofeministe — een hedendaagse versie van Anja Meulenbelt, wier De schaamte voorbij (1976) ze als referentiepunt noemde. Het persoonlijke en het publieke lopen in haar werk en optredens consequent in elkaar over: openhartige beschrijvingen van seksualiteit, moederschap en verlies vormen volgens de Engelstalige Wikipedia een rode draad in zowel haar boeken als haar columns.

Die openhartigheid heeft Van Royen ook buiten de literaire kolommen gebracht. In 2004 baarde ze opzien met een column over het pornosurfen, prostitueebezoek en beweerd cocaïnegebruik van PvdA-wethouder Rob Oudkerk, wat uiteindelijk leidde tot zijn aftreden. In 2014 was in het Letterkundig Museum in Den Haag de tentoonstelling "Heleen van Royen: Selfmade" te zien, met naaktselfies waaronder een veelbesproken foto met een bebloede tampon. Een jaar later verscheen de fotopublicatie Selfmade. Met Marlies Dekkers schreef ze in 2007 STOUT, dat haar in sommige media de reputatie van een losbandige levensstijl bezorgde en cabaretier Dorine Wiersma inspireerde tot "Stoute Heleen", waarmee zij volgens de Engelstalige Wikipedia de Annie M.G. Schmidt-prijs voor beste theaterlied won.

Haar latere boeken zetten de mengvorm van fictie, autobiografie en publieke persona voort: De naaimachine: over moederschap (2010), Bloed, zweet en tranen (2011), Verboden vruchten (2012), De hartsvriendin (2013), Sexdagboek (2018), Moeder, dochter, minnares (2020) en Juice (2024). In 2017 maakte Van Royen haar eerste documentaire, Het doet zo zeer, over haar moeder die aan dementie leed. De film ging in première op het International Film Festival Rotterdam. De Volkskrant noemde het een "nuchter en met humor verslag", NRC Handelsblad sprak van een "krachtig debuut" waarin Van Royen haar moeder "op haar meest kwetsbare momenten filmt, maar toch ook met waardigheid en zonder sentimentaliteit". Trouw merkte op dat "de intimiteit tussen moeder en dochter overheerst"; De Telegraaf omschreef de film als "eerlijk en ontroerend".

Die ontvangst — genuanceerd lovend voor de documentaire, verdeeld en geregeld satirisch rond haar persoon — typeert haar positie. Aan de ene kant het commerciële succes: hoge drukken, vertalingen in een tiental landen, een verfilming, een bestseller-claim voor 2010. Aan de andere kant een publiek debat over smaak, openhartigheid en zelfensceneren dat tot in De Wereld Draait Door reikte. Van Royen lijkt die spanning niet te vermijden maar tot werkmateriaal te maken: haar boeken, columns, foto's en film delen een bereidheid om het persoonlijke ongefilterd op tafel te leggen.

Voor wie wil weten waar het allemaal begon: begin bij De gelukkige huisvrouw (2000) — het debuut waarin de zelfmoord van haar vader is verwerkt, het boek dat haar internationale doorbraak vormde en in 2009 werd verfilmd. Voor lezers die liever een rijper, gelaagder boek pakken: De ontsnapping (2006) werd genomineerd voor de NS Publieksprijs en verscheen in dertien landen, en is daarmee de meest bekroonde roman uit haar oeuvre. Wie haar liever leert kennen via het non-fictie en autobiografische register kan terecht bij De naaimachine: over moederschap (2010) of, voor de rauwste variant, Sexdagboek (2018) — boeken waarin de openhartige toon die haar columns kenmerkt het duidelijkst doorklinkt.