Susan Smit

Susan Smit (Leiden, 24 februari 1974) is een Nederlandse schrijfster en columniste. Ze groeide op in Noordwijk, waar haar vader een strandpaviljoen uitbaatte, en werd als tiener op datzelfde strand ontdekt als fotomodel. Het internationale modellenwerk ervoer ze als oppervlakkig en eenzaam; in 1994 begon ze aan een studie culturele studies aan de Universiteit van Amsterdam, met Nederlandse taal- en letterkunde als hoofdvak, waarin ze in 2000 afstudeerde. In het eerste halfjaar van 1997 liep ze stage bij het links-radicale actieblad Ravage. Daarnaast was ze zangeres bij de groep JKP Project en speelde ze in 1996 in de film Diamonds are for pleasure.

Haar schrijverschap begon bij een journalistieke opdracht. Na een artikel over moderne heksen verdiepte Smit zich zo grondig in de geschiedenis van hekserij dat ze zich uiteindelijk als heks liet inwijden. Het boek dat uit die periode voortkwam, Heks (2001), werd haar debuut en beleefde twaalf herdrukken. Daarna volgden in snel tempo Wijze Vrouwen (2003), waarvoor ze onder anderen Irene van Lippe Biesterfeld sprak, en De stad en de sterren (2004). Vanaf dat moment pendelde Smit tussen non-fictie over spiritualiteit en romans — een tweesporigheid die haar oeuvre tot vandaag kenmerkt.

Met Elena's vlucht (2005) waagde ze de overstap naar fictie: een historische roman over de onmogelijke liefde tussen een Roma-meisje en een katholieke jongen in het Europa tussen de twee wereldoorlogen. Haar werkelijke doorbraak naar het grote lezerspubliek kwam met Vloed (2010), gebaseerd op het leven van haar overgrootmoeder Adriana van Konijnenburg. Het boek kreeg lovende kritieken en werd in de zomer van 2011 bewerkt tot de theatervoorstelling Vloed, in het spoor van Adriana. In datzelfde jaar nam Smit zitting in de jury van de Libris Literatuurprijs 2010 — een erkenning van haar literaire positie na jaren waarin ze vooral als spiritueel auteur werd gezien.

Haar romans lenen hun stof opvallend vaak van historische vrouwen die binnen hun tijd buiten de lijntjes kleurden. In Gisèle (2013) staan de dichter A. Roland Holst, beeldend kunstenares Gisèle van Waterschoot-van der Gracht en actrice Mies Peters centraal in de context van de Tweede Wereldoorlog. De eerste vrouw (2016) draait om Lou Tellegen, de Nederlandse stomme-filmster in Hollywood, en zijn echtgenote, operazangeres Geraldine Farrar. Tropenbruid (januari 2021) volgt een weesmeisje dat via een contactadvertentie naar Nederlands-Indië vertrekt om met een ambtenaar te trouwen. En De heks van Limbricht (mei 2021) reconstrueert het leven van Entgen Luyten, die eind zeventiende eeuw door de inquisitie van hekserij werd beschuldigd. Steeds kiest Smit historische vrouwen als venster — op liefde, lot, geloof en machtsstructuren.

Naast de romans bleef ze het non-fictiespoor trouw. De Zweefmolen (2006) beschreef met een knipoog haar ervaringen met alternatieve therapieën. Wijze mannen (2010) was het vervolg op Wijze Vrouwen, waarvoor ze onder anderen Deepak Chopra, Paulo Coelho en Eckhart Tolle sprak. Zwanger met lichaam en ziel (2011) ging over spiritualiteit rond zwangerschap, geboorte en kraamtijd. In 2015 verscheen het autobiografische En dan de liefde. Lotgevallen van een romantica, en in 2017 schreef ze samen met Marion Pauw de gids Hotel Hartzeer over liefdesverdriet. De wijsheid van de heks (maart 2022) gaat over natuurreligie en haar eigen ontwikkelingsreis daarbinnen.

In haar recentere werk verbreedt Smit haar bereik verder. Alles wat beweegt (maart 2024) is een boek over de Amerikaanse pionier van de moderne dans Isadora Duncan. In De tweede helft van je leven (oktober 2024) onderzoekt ze het ouder worden als vrouw en de manier waarop zijzelf en de samenleving daarmee omgaan. Eind 2026 verschijnt haar boek over de elfde-eeuwse mystica Hildegard van Bingen — opnieuw een vrouwenportret op het snijvlak van geschiedenis en spiritualiteit. Daarnaast bleef ze actief als samensteller en jurylid: in 2007 zat ze in de jury van de Gouden Strop en stelde ze met Siska Mulder namens Writers on Heels de verhalenbundel De Verleiding samen. Van 2023 stamt het pamflet Heksenmonument, waarin verschillende auteurs oproepen tot een Nationaal Heksenmonument.

Smit kreeg voor de essaybundel Sterrenstof (2012) de Paravisie Award voor Beste Spirituele Boek 2012. Vloed werd geprezen door de kritiek en bracht haar bij een breed publiek. Ze maakte eerder deel uit van het schrijverscollectief NightWriters, samen met Ronald Giphart, Kluun, Tommy Wieringa, Saskia Noort en Herman Koch, waarmee ze optrad in het Comedy Theater in Amsterdam, op Curaçao en in theaters door het land. Haar verhalenbundel Letterhonger (2008) bood een inkijk in haar privéleven en schrijverschap, en Laat het los & andere tegelsprookjes (2016) fileert speels en kritisch spirituele oneliners.

Voor wie wil beginnen bij de romancier: Vloed is de aangewezen ingang. Het betekende haar doorbraak, laat zien hoe ze familiegeschiedenis tot literatuur verheft en toont de kracht waarmee ze een vrouwenleven over meerdere decennia uitspant. Wie liever bij een strak, afgebakend verhaal begint, kan terecht bij De heks van Limbricht: één leven, één historisch proces, en direct verbonden met het thema dat Smit al sinds haar debuut najaagt. En voor lezers die eerst de denker achter de romans willen leren kennen, is Heks (2001) nog altijd het meest karakteristieke startpunt — het boek waarin haar fascinatie voor vrouwelijke buitenstaanders, geloof en lichamelijkheid voor het eerst samenkomt.