Thea Beckman

Thea Beckman, schrijversnaam van Theodora Beckmann-Petie, werd op 23 juli 1923 geboren in Rotterdam en overleed op 5 mei 2004 in Bunnik. Ze geldt als een van de meest gelezen Nederlandse auteurs van historische kinder- en jeugdboeken van de twintigste eeuw. Haar uitgever vond de familienaam Beckmann te Duits klinken na de Tweede Wereldoorlog en vroeg haar één 'n' te schrappen — zo ontstond het auteursnaamschild waaronder ze decennialang bij Lemniscaat zou publiceren. Toen haar drie kinderen het huis uit waren, ging Beckman alsnog sociale psychologie studeren aan de Universiteit Utrecht; in 1981 studeerde ze af met een scriptie over de invloed van boeken op kinderen — een onderwerp dat haar werk zelf, bedoeld of niet, uitstekend samenvat.

Al op haar elfde wist ze dat ze schrijfster wilde worden. Ze debuteerde in 1957 met De ongelofelijke avonturen van Tim en Holderdebolder, nog onder de naam Thea Beckmann, gevolgd door onder meer Bertus en het wonderkrijtje (1964). De eerste belangrijke erkenning kwam in 1971 met een Zilveren Griffel voor Met Korilu de Griemel rond (later hernoemd tot Zwerftocht met Korilu). Het waren vingeroefeningen in avontuur en fantasie, maar het echte register — historisch, groots, met jonge hoofdpersonen die midden in de geschiedenis belanden — vond ze pas aan het begin van de jaren zeventig.

Die doorbraak was Kruistocht in spijkerbroek (1973). Het verhaal over de vijftienjarige Dolf Wega, die per tijdmachine in de kinderkruistocht van 1212 belandt, leverde haar in 1974 de Gouden Griffel én een Europese prijs voor het beste historische jeugdboek op. Het boek werd in 2006 door Ben Sombogaart verfilmd als Crusade in Jeans en in 2008 door het Nationaal Jeugd Musical Theater tot musical bewerkt. De combinatie die daarin voor het eerst volwaardig lukte — een eigentijdse tiener, een nauwkeurig gereconstrueerd Middeleeuws decor, en een verhaal dat zonder gêne spannend wilde zijn — werd haar handtekening.

Beckman bereidde haar boeken grondig voor. Ze verzamelde zoveel mogelijk historisch materiaal en reisde met haar man Dirk naar de plekken waarover ze schreef; na zijn dood in 1993 bleef ze reizen, al was het met minder plezier. Over haar werkwijze was ze zelf nuchter: ze romantiseerde de geschiedenis bewust, omdat ze vooral spannende, avontuurlijke boeken wilde maken. 'En wie het op wil pikken, gaat zijn gang maar,' zei ze over eventuele diepere lagen. Tijdens het schrijven zette ze muziek op — het liefst spannende filmmuziek, want dan, zo meende ze, kreeg ze vanzelf een spannend verhaal. Een ideologie had ze niet; ze was niet godsdienstig en voelde zich niet thuis bij socialisme, communisme of liberalisme. Zelfvoorzienend zijn vond ze belangrijker dan een politiek etiket, al werd ze haar hele carrière lang feminist genoemd — soms als geuzennaam, soms als scheldwoord.

Terugkerend in haar werk is de constructie van een jonge hoofdpersoon in een scherp afgebakende historische crisis. Dat kan de Honderdjarige Oorlog zijn in de trilogie Geef me de ruimte! (1976), Triomf van de verschroeide aarde (1977) en Het rad van fortuin (1978), met de rondtrekkende Marije; het rampjaar 1672 en de Utrechtse tornado van 1674 in Stad in de storm (1979, Zilveren Griffel 1980); de Tweede Kruistocht in De gouden dolk (1982); of het leven van Jan van Schaffelaars vrouw in Hasse Simonsdochter (1983), haar enige boek dat op nadrukkelijk verzoek van haar uitgever rond een 'pittig meisje' werd opgezet. In De Stomme van Kampen (1992) volgt ze de doofstomme schilder Hendrick Avercamp, in De doge-ring van Venetië (1994) een novice op reliekentocht naar Venetië.

Naast dat historische hoofdspoor schreef Beckman één uitgesproken toekomsttrilogie: Kinderen van Moeder Aarde (1985), Het helse paradijs (1987) en Het Gulden Vlies van Thule (1989), gesitueerd zes eeuwen na een Derde Wereldoorlog, waarin een door vrouwen bestuurd Thule (Groenland, inmiddels bewoonbaar geworden) botst met het militaristische Baden. Ze benadrukte zelf dat het geen pleidooi was voor een matriarchaat — 'mensen zijn hebzuchtig, agressief en intolerant' — maar een gedachte-experiment. Daarnaast staan er eigentijdse boeken op haar naam, zoals Wij zijn wegwerpkinderen (1980) over een meisje in een weeshuis, en jongere titels als Het geheim van Rotterdam (1990), De verloren schat (1993) en het Kinderboekenweekgeschenk Het wonder van Frieswijck (1991, in 2005 heruitgegeven). Haar laatste boek, Gekaapt!, werd in 2003 bij haar tachtigste verjaardag door Lemniscaat gepresenteerd.

Haar status in het Nederlandse jeugdboek is institutioneel bevestigd. Historisch Nieuwsblad hernoemde na haar overlijden de in 2003 ingestelde Bontekoe-prijs voor het beste historische jeugdboek tot de Thea Beckman-prijs; in 2004 ging die naar Benny Lindelauf voor Negen open armen, in 2005 naar Jean-Claude van Rijckeghem en Pat Beirs voor Jonkvrouw. De gemeente Bunnik vernoemde in 2016 een pad naar haar, tegenover de straat waar ze lang woonde. In 2024, twintig jaar na haar dood, publiceerde literair journalist Vivian de Gier de biografie Geef me de ruimte. Het eigenzinnige leven van Thea Beckman.

Voor wie Beckman nooit las en wil weten waarom haar naam blijft terugkomen: begin bij Kruistocht in spijkerbroek (1973) — het is haar meest bekroonde boek, functioneert prima als standalone en laat in één band zien wat ze doet met historisch materiaal. Wie daarna meer wil, kan het beste doorstromen naar de trilogie die begint met Geef me de ruimte! (1976): breder, volwassener van toon, en met Marije een hoofdpersoon die drie boeken lang mee-ontwikkelt. Lezers die liever iets heel anders willen zien, kunnen Kinderen van Moeder Aarde (1985) proberen — Beckmans enige uitstap naar sciencefiction, en een nuttige correctie op het beeld dat ze 'alleen maar' historische boeken schreef.