Wat lezen na Creation Lake?

Als je Sadie Smiths koele blik op de wereld herkent, is Romy Hall de volgende stap. Rachel Kushner schrijft hier over een vrouw die vastzit — niet in een undercoveropdracht, maar in een Californische gevangenis met levenslang. Romy is geen spion, maar ook zij observeert: celgenoten, bewakers, het systeem. Kushner geeft je weer een protagonist die zich niet laat zien zoals ze is, en die de wereld om haar heen analyseert met een mengeling van woede en precisie. Waar Creation Lake speelt met ideologie en verzet, gaat The Mars Room over de mechanica van opsluiting en de manier waarop Amerika vrouwen wegstopt. Beide boeken hebben dezelfde toon: intelligent, hard, met momenten van onverwachte tederheid die des te meer binnenkomen omdat ze schaars zijn.

Creation Lake weeft prehistorische theorieën door het verhaal van Sadie — Laurent Binet doet iets vergelijkbaars in HhhH, maar dan met het schrijfproces zelf. Dit is de geschiedenis van de aanslag op Reinhard Heydrich, verteld door een verteller die voortdurend onderbreekt om te vertellen hoe hij worstelt met de reconstructie. Binet laat zien hoe hij kiest tussen feiten, hoe hij bronnen weegt, hoe hij twijfelt aan zijn eigen zinnen. Dat klinkt meta, maar het is fysiek: je voelt de spanning tussen wat gebeurd is en wat verteld kan worden. Net als Kushner combineert Binet historisch onderzoek met een protagonist (hier: de schrijver zelf) die voortdurend zijn positie bepaalt. Beide boeken geven je het gevoel dat je naar iemand luistert die niet liegt, maar ook niet alles zegt.

Reno, de jonge kunstenares in de New Yorkse jaren zeventig, lijkt het tegenovergestelde van Sadie Smith: ze is oprecht, zoekend, kwetsbaar. Maar Kushner geeft haar dezelfde manier van kijken — een blik die alles absorbeert, die de kunstwereld en de Italiaanse underground registreert zonder oordeel. Waar Creation Lake speelt in de Franse provincie, speelt De vlammenwerpers in Manhattan en Milaan, maar de structuur is vergelijkbaar: een vrouw beweegt zich door een politiek geladen wereld (hier: de Italiaanse Rode Brigades, motorracen, kunstperformances) en vertelt wat ze ziet. Kushner vult beide boeken met anekdotes, nevenverhaaltjes, historische details die geen decor zijn maar onderdeel van hoe de protagonist denkt. Het verschil: Reno raakt betrokken, Sadie niet.

Na de moord op Roland Barthes — een verkeersongeval, of toch niet? — onderzoekt een groep structuralisten en poststructuralisten de sporen. Binet schrijft dit als een detective, maar dan met theoretici als personages: Foucault, Derrida, Kristeva, Sollers. Het klinkt intellectueel, maar het leest als een thriller. Net als Kushner in Creation Lake weeft Binet ideeën door de plot zonder dat het essayistisch wordt. Sadie leest e-mails van Bruno, een oude activist die prehistorische theorieën stuurt; in Perspectieven lees je mee met filosofen die taal en macht ontleden. Beide boeken geven je het gevoel dat je een wereld binnengaat waar ideeën even belangrijk zijn als handelingen, en waar de verteller beslist wat je te weten komt.

Kushners debuut speelt zich af in pre-revolutionair Cuba, verteld vanuit het perspectief van Amerikaanse kinderen wier ouders er suiker- en nikkelplantages runnen. Het is geen spionageroman, maar de dynamiek is er wel: buitenstaanders die een wereld observeren die op instorten staat, zonder te begrijpen wat er werkelijk gebeurt. Kushner geeft je hier niet één protagonist maar een koor van stemmen, en ze vult het boek met dezelfde soort details die Creation Lake zo fysiek maken: hoe een club eruitziet, hoe een conversatie verloopt, wat mensen eten en drinken. Waar Creation Lake draait om infiltratie, draait Telex from Cuba om aanwezigheid zonder begrip — Amerikanen die denken dat ze Cuba kennen, maar niets zien aankomen. Beide boeken eindigen met een soort ineenstorting.