Wat lezen na The Mars Room?

Dit is Kushners doorbraakroman, en wie The Mars Room goed vond zal hier herkennen wat Rachel Kushner al eerder deed: een personage plaatsen in een wereld die door macht wordt geregeerd, en die macht niet sentimenteel verklaren. Reno, jonge kunstenares in New York in de jaren zeventig, komt terecht in de underground van Italië, tussen linkse activisten en industriële erfenissen. Het boek beweegt sneller dan The Mars Room — motorraces, kunstperformances, politieke onrust — maar de structuur is verwant: Kushner bouwt contexten waarin personages nauwelijks controle hebben, en laat zien hoe ze daar toch vorm aan proberen te geven. Wie de research-intensiteit en het politieke bewustzijn van The Mars Room waardeerde, vindt hier een variant: nog steeds geschiedschrijving van onderop, maar met meer vaart en glamour als masker.

Kushners debuut speelt zich af in Cuba vlak voor de revolutie van 1959, verteld vanuit de Amerikaanse expats in de suikerindustrie en de mijnbouw. Het is een boek over kolonialisme zoals The Mars Room een boek over het gevangenissysteem is: niet als thesis, maar als omgeving waarin mensen leven en die ze niet kunnen ontlopen. Kushner schrijft vanuit meerdere perspectieven — kinderen van fabrieksmanagers, Cuban dansers, Amerikaanse opportunisten — en laat zien hoe een systeem in elkaar zit zonder te prediken. De toon is minder hard dan The Mars Room, meer observerend, maar de werkwijze is dezelfde: research als basis, geen oordeel maar registratie. Wie in The Mars Room de manier waardeerde waarop Kushner politieke structuren zichtbaar maakt zonder ze te versimpelen, vindt hier de formule in een eerdere vorm.

Dit is Kushners meest recente roman, een spionageverhaal over een undercoveragent die infiltreert in een Franse commune van eco-activisten. Sadie Smith is cynisch, competent, en werkt voor geld — geen ideologie, geen illusies. Kushner gebruikt dezelfde techniek als in The Mars Room: een hoofdpersoon die niet sympathiek hoeft te zijn, geplaatst in een structuur waarin iedereen zijn eigen belangen dient. Het verschil is de toon: Creation Lake is vaak sarcastisch, bijna komisch, waar The Mars Room grimmig blijft. Maar de kern is verwant: mensen die vastklemmen in rollen die ze zelf hebben gekozen of die hen zijn opgelegd, en een schrijfster die weigert om daar morele conclusies aan te verbinden. Wie de afstandelijkheid van The Mars Room waardeerde, vindt hier een variant waarin die afstand nog scherper is.

Dit boek draait om Ifemelu, een Nigeriaanse vrouw die in Amerika gaat studeren en daar confronteert wordt met ras op een manier die in Nigeria niet bestaat. Chimamanda Ngozi Adichie schrijft vanuit een soortgelijke positie als Kushner: politiek bewust, maar niet ideologisch. Americanah is warmer in toon dan The Mars Room — er is humor, er is romantiek — maar de structuur is verwant: een hoofdpersoon die door omstandigheden wordt gevormd en die leert hoe systemen werken. Adichie laat zien hoe Ifemelu zich aanpast, zich verzet, zich opnieuw uitvindt, zonder dat het een heldenreis wordt. Wie in The Mars Room de combinatie waardeerde van politieke analyse en een personage dat niet gered hoeft te worden, vindt hier een variant waarin de analyse zich richt op ras en identiteit in plaats van het gevangenissysteem.

Dit boek reconstrueert de aanslag op Reinhard Heydrich in 1942, maar Laurent Binet weigert om het als gladde historische roman te schrijven. Hij onderbreekt het verhaal voortdurend om te laten zien hoe hij het reconstrueert, welke bronnen hij gebruikt, waar hij twijfelt. Het resultaat is een boek dat tegelijk een thriller is en een essay over hoe geschiedenis wordt geschreven. De verwantschap met The Mars Room zit niet in het onderwerp, maar in de werkwijze: Binet gebruikt research zoals Kushner dat doet, niet om een verhaal te versieren maar om te laten zien hoe structuren werken. Beide auteurs weigeren om hun personages te romantiseren. Wie in The Mars Room waardeerde hoe Kushner realisme combineert met politiek bewustzijn, zonder sentiment, vindt hier een variant waarin die combinatie zich richt op de Tweede Wereldoorlog.