Wat lezen na De nieuwe achternaam?

Voor je verder leest in de cyclus is het de moeite waard terug te gaan naar deel 1. Elena Ferrante legt daar de basis: Elena en Lila als meisjes van acht in de Napolitaanse volkswijk, de dag waarop Lila haar pop in de kelder gooit en Elena achter haar aan springt. Alle thema's uit De nieuwe achternaam — de wedijver, de verwarring over wie wie nabootst, de vraag of studeren je vrij maakt of juist verwijdert van waar je vandaan komt — ontstaan hier. Je ziet ook hoe Ferrante haar verteltrant opbouwt: Elena kijkt terug, maar snapt zichzelf pas half. De geniale vriendin geeft context aan alle frustratie die in deel 2 oplaait. Het is een langzamere start, maar die spanning tussen twee meisjes die elkaar nodig hebben en niet verdragen wordt hier voor het eerst tastbaar.

Deel 3 pakt de draad op waar De nieuwe achternaam eindigt: Lila en Elena zijn begin twintig, Elena studeert in Pisa, Lila zit vast in Napels en begint te werken in een worstfabriek. Ferrante verplaatst het conflict nu naar politiek en klasse — Elena leert mannen kennen die over Marx praten, Lila leert arbeiders kennen die haar willen verleiden of gebruiken. De vriendschap wordt nu ook seksuele rivaliteit: beide vrouwen hebben affaires, huwelijken, zwangerschappen die ze anders beleven. Het tempo ligt hoger dan in deel 2, de episoden zijn grimmiger. Wie vlucht en wie blijft laat zien dat sociale mobiliteit geen bevrijding garandeert — Elena ontsnapt aan Napels maar raakt zichzelf kwijt in een intellectueel milieu dat haar eigenlijk minacht.

Sally Rooney schrijft over Marianne en Connell, twee tieners uit een Iers stadje die elkaar op school negeren maar 's avonds in bed belanden, daarna naar Dublin gaan en daar weer van rol wisselen — zij populair, hij verloren. Net als Ferrante houdt Rooney vast aan twee personages die elkaar jarenlang in de gaten houden zonder ooit helemaal eerlijk te zijn. De toon is kouder, de zinnen korter, maar de obsessie is vergelijkbaar: hoe ben je jezelf als de ander erbij is? Rooney schrijft ook over klasseconflict — Marianne komt uit geld, Connell niet — maar ze doet het subtieler, via details als wie de kroeg betaalt of hoe je praat op een feestje. Minder geweld dan Ferrante, meer stilte, maar hetzelfde besef dat intimiteit geen oplossing biedt voor ongelijkheid.

Een kortere, meer geconcentreerde roman dan de Napolitaanse cyclus, maar met dezelfde obsessie voor wat moederschap met vrouwen doet. Leda, een gescheiden docent van middelbare leeftijd, zit aan een strand en raakt gefascineerd door een jonge moeder uit Napels die haar dochtertje bijna verwaarloosd. Ferrante schrijft hier explicieter over ambivalentie: Leda herinnert zich hoe ze haar eigen dochters twee jaar lang verliet om met een minnaar mee te gaan. Geen rechtvaardiging, geen excuus — alleen het kale feit dat je kinderen kunt liefhebben en toch weggaan. De verborgen dochter heeft dezelfde eerste-persoons-stem als de Napolitaanse romans, maar nu ouder, bitterder. Het is geen vervolg maar een variatie: wat gebeurt er als je de keuze maakt die Elena en Lila allebei vermeden?

Lize Spit schrijft over twee zusjes, Alma en haar jongere zus, die opgroeien in een Vlaams dorp waar niemand echt luistert naar wat meisjes zeggen. Alma moet altijd opletten, altijd de oudste zijn, en raakt zichzelf kwijt in die rol — net zoals Lila in De nieuwe achternaam verdwijnt achter haar achternaam. Spit schrijft grimmiger dan Ferrante, met meer expliciete dreiging, en de zussenband is anders dan een vriendschap, maar de patronen zijn herkenbaar: de dwang om voor elkaar te zorgen, de angst dat je de ander tekortdoet. Ik ben er niet laat zien hoe structuren van zorg en plicht meisjes kapotmaken voordat ze volwassen zijn. Minder episch dan Ferrante, meer gefocust op één trauma, maar met dezelfde woede over wat er van meisjes verwacht wordt.