Wat lezen na De geniale vriendin?

Het tweede deel van de Napolitaanse romans pakt de draad op in de jaren zestig: Lila is getrouwd en zit vast in een gewelddadig huwelijk, Elena studeert in Pisa en voelt zich een buitenstaander in de academische wereld. Elena Ferrante intensiveert hier de spanning tussen beide levens — Elena's schuldgevoel over haar ontsnapping, Lila's frustratie over haar gevangenschap — en laat zien hoe politiek (de opkomst van de arbeidersbeweging) en persoonlijk leven door elkaar lopen. De competitie tussen de vriendinnen wordt explicieter, hun jaloezie directer. Waar De geniale vriendin de basis legt, gaat De nieuwe achternaam dieper in op hoe macht en onmacht binnen én buiten hun vriendschap werken.

Het debuut van Elena Ferrante uit 1992 werkt met dezelfde thema's als De geniale vriendin — een vrouw die terugkeert naar Napels en geconfronteerd wordt met haar afkomst — maar in een compacter, rauwer format. Delia's moeder Amalia is verdronken; tijdens de begrafenis en de dagen erna ontrafelt Delia wat haar moeder verborgen hield en wie ze werkelijk was. Waar De geniale vriendin zich over decennia uitstrekt, speelt Kwellende liefde zich af in enkele dagen, maar de obsessie met herkomst, met wat je van je moeder meekrijgt en wat je probeert af te schudden, is dezelfde. De toon is nog grimmiger, de gewelddadigheid van de stad nog explicieter.

Sally Rooney schrijft over Marianne en Connell, twee tieners uit een Ierse provinciestad die op school elkaars geheim houden — hij is populair, zij buitenstaander, maar thuis slapen ze met elkaar — en later op Trinity College in Dublin steeds opnieuw bij elkaar terugkomen. Net als bij Lila en Elena draait alles om de vraag wie macht heeft en hoe klasse die verdeelt: Connell schaamt zich voor zijn achtergrond, Marianne komt uit een rijk gezin maar wordt thuis mishandeld. Rooney schrijft in korte, scherpe dialogen; geen lange introspectie zoals Ferrante, maar dezelfde obsessie met hoe twee mensen elkaar nodig hebben en tegelijk kapotmaken. Het verschil: Rooney's toon is kouder, distanter, waar Ferrante altijd emotioneel opdringerig blijft.

Deel drie van de Napolitaanse romans speelt zich af in de jaren zeventig: Elena is getrouwd, woont in Florence, publiceert haar eerste boek; Lila werkt in een computerbedrijf in Napels en raakt verwikkeld in vakbondswerk. De afstand tussen hen — geografisch en sociaal — wordt groter, maar de obsessie blijft. Elena Ferrante laat zien hoe beide vrouwen proberen hun leven onder controle te krijgen en hoe dat mislukt: Elena's huwelijk kraakt, Lila's politieke strijd leidt tot geweld. Waar de eerste twee delen vooral over jeugd en vroege volwassenheid gaan, gaat dit deel over de rekening die je betaalt voor de keuzes die je eerder maakte.

Griet Op de Beeck vertelt het verhaal van Mona op drie leeftijden: als kind in een Vlaams gezin waar de moeder depressief en de vader afwezig is, als student die zich aan haar afkomst probeert te ontworstelen, en als dertiger die haar verleden probeert te begrijpen. Net als Elena in De geniale vriendin vertelt Mona terug, met de kennis van nu, en probeert ze te duiden waarom ze is wie ze is. De toon is warmer dan bij Ferrante, minder meedogenloos, maar de focus op hoe klasse en gezin je vormen is vergelijkbaar. Waar Ferrante Napels gebruikt als decor van geweld en gevaar, gebruikt Op de Beeck Vlaanderen als plek van kleinburgerlijke schaamte en zwijgen.