Wat lezen na Joe Speedboot?

Ook hier een vergeten dorp aan de grens, ook hier een vader-zoon-verhaal waarin het verleden niet wil wijken. Paul Krüzen woont bijna vijftig jaar met zijn vader in een Saksische spookboerderij buiten Mariënveen – een plek die even verstild is als het dorp in Joe Speedboot voordat de speedboot arriveert. Tommy Wieringa schrijft opnieuw over provinciaal Nederland waar de tijd lijkt stil te staan, over mannen die vastzitten in hun biografie. Waar Joe Speedboot draait om een verlosser van buitenaf, draait De heilige Rita om de afwezigheid daarvan: Paul zorgt voor zijn vader, de rollen zijn omgekeerd, er komt geen redding. De toon is droger, harder, met minder ruimte voor hoop – maar dezelfde scherpe blik op wat achtergebleven provincies met mensen doen.

Een kleinzoon ontvangt cahiers van zijn grootvader en reconstrueert een leven dat begon in armoede, liefde vond en eindigde in trauma. Stefan Hertmans vertelt geen heldenverhaal maar het verhaal van een man die door oorlog en verlies wordt vervormd – zoals Fransje in Joe Speedboot toekijkt hoe Joe zijn eigen lot bespoedigt, kijkt Hertmans toe hoe zijn grootvader door de geschiedenis wordt verpletterd. Beide boeken hebben een verteller die achteraf reconstrueert, die probeert te begrijpen waarom iemand werd wie hij werd. Waar Wieringa tragikomisch blijft, gaat Hertmans dieper de duisternis in: dit is geen ontwikkelingsroman maar een poging het onherstelbare te begrijpen. De zin is langzamer, meditatief, met meer aandacht voor detail.

Een grootvader en kleinzoon vertellen samen het verhaal van een eeuw waarin de wereldgeschiedenis hun levens bepaalt. Waar Joe Speedboot draait om een dorp dat kortstondig ontwaakt, gaat Nirwana over hoe oorlog en revolutie generaties verbinden en vervormen. Wieringa schrijft opnieuw over vaderschap en erfenis – niet de erfenis van een speedboot maar van trauma en schuld die over generaties heen doorwerken. De structuur is ambitieuzer: twee stemmen, twee tijdlijnen, een bredere historische context. De toon is droger, minder tragikomisch, met meer nadruk op het onvermijdelijke: geschiedenis als lot. Voor wie in Joe Speedboot las hoe één persoon een gemeenschap kan veranderen, laat Nirwana zien hoe geschiedenis hele families vervormt.

Een man verliest zijn driejarig zoontje en probeert zich een weg terug te zwemmen naar het leven. P.F. Thomése schrijft over onherstelbaar verlies, over schuld die niet verdwijnt, over een wereld die doordraait terwijl jij stilstaat – thema's die in Joe Speedboot op de achtergrond meeklinken maar hier centraal staan. Waar Wieringa tragikomisch blijft, is Thomése harder: dit is geen verhaal over ontwaking maar over overleven. De zin is kort, staccato, als iemand die naar adem hapt. De structuur springt door tijd en ruimte, net zoals Fransje in Joe Speedboot terugkijkt en probeert te reconstrueren wat er gebeurde. Voor wie Joe Speedboot las om de onherstelbaarheid onder de oppervlakte, biedt De onderwaterzwemmer die onherstelbaarheid zonder ironie.

Twee Nederlandse vriendinnen rijden terug van een vakantie in Marokko en vinden een verstekeling dood in hun auto. Een verhaal over verlangen en opportunisme, over hoe toeval levens verwoest. Waar Joe Speedboot draait om iemand die actief zijn lot kiest, gaat De dood van Murat Idrissi over mensen die passief toekijken hoe hun wereld instort. Wieringa schrijft veel korter – minder dan honderd pagina's – maar met dezelfde scherpe blik op hoe Europa omgaat met nieuwkomers en hoe schuld zich vastzet. De toon is harder, minder tragikomisch, met meer nadruk op de grenzen van empathie. Voor wie Joe Speedboot las om het thema van nieuwkomers in een gemeenschap, biedt dit boek een radicaal andere invalshoek: niet de verlosser maar de verstekeling, niet het dorp maar de grens.