Wat lezen na Normal People: The Scripts?

De roman waarop de scripts zijn gebaseerd, en die scripts doen iets vreemds: ze maken je nieuwsgierig naar wat er op de pagina anders is. Sally Rooney schrijft in Normale mensen met een afstandelijkheid die de verfilming niet heeft — geen close-ups van gezichten, alleen wat personages zeggen en doen, en de stiltes die ze laten vallen. Marianne en Connell ontmoeten elkaar op school in het westen van Ierland, waar hij populair is en zij niet, en blijven elkaar de jaren daarna tegenkomen: op Trinity College, in bed, in elkaars leven. Het gaat over klasse (zijn moeder werkt bij haar ouders), over schaamte, over hoe weinig woorden soms nodig zijn en hoe desastreus die paar woorden kunnen zijn. De roman geeft je meer van wat in hun hoofd gebeurt, wat de scripts moeten suggereren via stiltes.

Rooney's debuut heeft dezelfde afgemeten toon als Normale mensen, maar in plaats van een relatie tussen twee mensen gaat het over een kwartet. Frances en Bobbi — ex-geliefden, nu vrienden — raken bevriend met Melissa, een fotografe, en Nick, haar acterende echtgenoot. Frances en Nick beginnen een affaire die ze voor de anderen verborgen houden, terwijl Melissa en Bobbi elkaar juist opzoeken. Ook hier: veel dialoog, weinig beschrijving van wat mensen voelen, de spanning tussen wat gezegd wordt en wat niet. Het verschil met Normale mensen: Frances is scherper, intellectueler, en de dynamiek tussen vier mensen maakt het ingewikkelder. Minder romantiek, meer analyse — van jezelf, van wat je wilt, van waarom je niet krijgt wat je wilt.

In Chimamanda Ngozi Adichie's Americanah ontmoeten Ifemelu en Obinze elkaar als tieners in Lagos, worden verliefd, en raken elkaar kwijt als ze allebei Nigeria verlaten. Ifemelu gaat naar Amerika, Obinze naar Londen, en wat volgt is geen simpel verhaal van herontmoeting. Het gaat over wat emigratie doet met wie je bent — hoe Ifemelu leert wat het betekent om zwart te zijn in Amerika, hoe Obinze terugkeert naar Nigeria en daar succesvol wordt. En tussendoor: een liefde die niet verdwijnt, maar wel verandert. Waar Rooney minimalisme gebruikt, werkt Adichie met meer volume — langere zinnen, meer context — maar de kern is vergelijkbaar: twee mensen die niet loskomen van elkaar, ook al lijkt dat logischer dan vasthouden.

Rooney's nieuwste roman gaat niet over een stel, maar over twee broers. Peter is advocaat, begin dertig, in een relatie met Sylvia maar ook met de jongere Naomi. Ivan is tweeëntwintig, schaakspeler, sociaal onhandig, en wordt verliefd op Margaret, een vrouw van zesendertig. Hun vader is net overleden en wat volgt is geen rouwverhaal, maar een poging om te begrijpen hoe beide broers liefde ervaren — Peter met zijn behoefte aan controle, Ivan met zijn gebrek daaraan. De structuur is anders dan in Normale mensen: Rooney wisselt tussen perspectieven, laat zien hoe beide broers naar elkaar kijken, en het resultaat is minder één verhaal dan twee verhalen die elkaar raken. Voor wie de scripts van Normal People las en zich afvroeg hoe Rooney verder gaat na die verfilming: dit is een stap naar complexere verhoudingen.

Kom hier dat ik u kus van Griet Op de Beeck volgt Mona op drie momenten: als kind, als vierentwintigjarige, als vijfendertigjarige. Haar jeugd is geen ramp, maar wel beschadigd — een vader die drinkt, een moeder die zich terugtrekt, een oudere broer die haar beschermt maar zelf ook moeite heeft. Als volwassene probeert Mona te begrijpen waarom ze wordt wie ze is, waarom haar relaties mislukken, waarom ze niet lijkt te passen. Waar Rooney zich concentreert op dialoog en wat mensen niet zeggen, werkt Op de Beeck met een vertelstem die wél veel zegt — Mona observeert zichzelf, soms ironisch, soms pijnlijk helder. Het resultaat: een roman die opener is over wat een personage voelt, maar met dezelfde onderliggende vraag als bij Rooney: hoe kom je los van wat je in de weg staat?