Wat lezen na Philip en de anderen?

Waar Philip en de anderen de zoektocht van een jonge zwerver volgt, documenteert De omweg naar Santiago Cees Nooteboom als volwassen reiziger — iemand die Spanje jaar na jaar opnieuw betreedt, niet op weg naar een doel maar om te dwalen. De structuur lijkt: losse hoofdstukken, elke keer een andere route, telkens dezelfde behoefte om onderweg te zijn. Wat in het debuut impulsief en zoekend was, wordt hier contemplatief. Nooteboom observeert architectuur, landschap, stilte tussen dorpen, en laat zien hoe reizen een manier van denken wordt. Voor wie Philip en de anderen las om die spanning tussen beweging en innerlijke stilstand, biedt dit boek de volwassen variant: minder verlangen, meer acceptatie dat de reis zelf het antwoord is.

Philip en de anderen eindigde waar de reportages begonnen: Nooteboom stopte met liften en ging schrijven over Europa voor tijdschriften. Op reis verzamelt decennia van die vroege reisverhalen — stukken uit de jaren vijftig en zestig waarin dezelfde nieuwsgierigheid en onrust doorklinken als in het debuut, maar nu in fragmenten van enkele pagina's. Elke stad, elk land krijgt een kort portret: observaties over straten, cafés, toeval, mensen die even opduiken en verdwijnen. Het zijn geen gidsen maar momentopnames, geschreven door iemand die net als Philip nergens blijft hangen. Wat in de roman één lange reis was, wordt hier een mozaïek van aankomsten en vertrekken. Ideaal voor wie de sfeer van het debuut mist en wil zien hoe Nooteboom dat thema professionaliseerde zonder het te verliezen.

Waar Nootebooms Philip door Europa trekt op zoek naar iets dat hij niet kan benoemen, verplaatst P.F. Thomése die zoektocht naar vergeten figuren uit de Nederlandse geschiedenis — ontdekkingsreizigers, kolonialen, buitenstaanders die hun eigen land ontvluchtten. Zuidland is geen roman maar een reeks essays die lezen als verhalen: Jacob Roggeveen die Paaseiland ontdekt, een soldaat in de Oost, een dichter die verdwaalt in zijn eigen mythen. Thomése schrijft met dezelfde poëtische precisie als de jonge Nooteboom, maar waar Philip een hedendaagse zwerver was, zijn dit historische zwervers. De thematiek overlapt: mannen die ergens anders heen gaan omdat ze niet passen waar ze vandaan komen. Voor wie in Philip en de anderen de existentiële onrust herkende, biedt Zuidland een andere hoek op hetzelfde thema.

Philip en de anderen draait om een jongen die nergens thuishoort en daarom overal naartoe gaat. 533 is het tegenovergestelde: Nooteboom op Menorca, zijn gekozen eiland, het nummer van zijn huis. Geen zoektocht meer maar een stilstand die zelf een soort antwoord wordt. Korte stukken, dagboekachtig, over wat hij ziet vanuit zijn tuin: vogels, bomen, het licht boven de Middellandse Zee. Toch klinkt dezelfde stem door — iemand die kijkt naar details alsof ze iets groters kunnen verklaren. Waar het debuut eindigde met de vraag of ergens aankomen mogelijk is, laat 533 zien wat er gebeurt als iemand stopt met lopen. Niet nostalgisch, niet triomfantelijk, maar observerend. Voor wie Philip en de anderen las om de toon — die mengeling van afstand en aandacht — is dit de late echo ervan.

Philip zoekt het paradijs zonder te weten wat dat is; Alkibiades denkt dat hij het al gevonden heeft en verliest het telkens. Ilja Leonard Pfeijffer beschrijft de Atheense generaal en verleider als iemand die overal thuishoort en nergens, die tussen steden heen en weer reist — Athene, Sparta, Perzië — omdat hij zichzelf steeds opnieuw moet uitvinden. Waar Nootebooms debuut poëtisch en impressionistisch is, kiest Pfeijffer voor een breed historisch canvas, maar de kern is verwant: een man die niet stilstaat omdat stilstaan betekent dat hij zichzelf moet confronteren. De toon verschilt — Pfeijffer is retorischer, meer theatraal — maar wie Philip en de anderen las om die combinatie van reislust en existentiële onrust, herkent in Alkibiades een antieke variant van dezelfde drift.