Wat lezen na Vrouwen van de wereld?

Wie in *Vrouwen van de wereld* de reiziger ontdekte, vindt hier de thuisblijver die wél reist. Tommy Wieringa beweegt zich tussen kloosters, boerderijen en steden, altijd op zoek naar stilte en altijd in conflict met zijn eigen rusteloosheid. Het boek heeft dezelfde schetsmatige structuur — korte hoofdstukken, losse observaties — maar de toon is introverter. Waar *Vrouwen van de wereld* nog flirt met het exotische, laat *Ga niet naar zee* dat los: hier is reizen een poging om bij jezelf te komen, niet om elders te zijn. Voor wie de contemplatieve onderstroom in Wieringa's reisproza zoekt.

Als er één Nederlandse schrijver is die Wieringa's obsessie met reizen als existentiële daad deelt, is het Cees Nooteboom. *De brief* is geen roman maar een reeks verhalen en essay's waarin plaatsen — Berlijn, Spanje, Japan — niet dienen als decor maar als filosofisch probleem. Nooteboom schrijft met meer afstand dan Wieringa, minder anekdotisch, meer mediterraan. Maar het mechanisme is hetzelfde: reizen om te zien hoe taal faalt, hoe de werkelijkheid nooit past in de zin die je erover maakt. Voor wie na Wieringa's bedoeïenen wil zien hoe een ander het wereldse rumoer ordent.

In Wieringa's recentste roman wordt de geografische verplaatsing historisch: een kleinzoon reist door het leven van zijn grootvader, een kunstenaar in de Sovjet-Unie. Het boek is minder reisverslag dan *Vrouwen van de wereld*, maar behoudt de observerende blik — de schrijver als gids door een verdwenen wereld. Nirwana is epischer, ambitieuzer, maar heeft dezelfde gelaagdheid: elk hoofdstuk is een halte, elk portret een vraag over wat je kunt begrijpen van een ander leven. Voor wie Wieringa's reisliteratuur in fictievorm wil lezen, met de intensiteit van een familiegeschiedenis als kompas.

Waar Wieringa reist door ruimte, reist Stefan Hertmans door tijd. *Oorlog en terpentijn* reconstrueert het leven van zijn grootvader, soldaat in de Eerste Wereldoorlog, via cahiers en archieven. Het resultaat is geen biografie maar een literaire queeste: Hertmans gaat op zoek naar plaatsen uit de aantekeningen, loopt de loopgraven af, probeert zich in te leven. De structuur — korte hoofdstukken, afwisselend grootvaders stem en kleinzoons speurtocht — doet denken aan Wieringa's reisboeken: fragmentarisch, contemplatief, geobsedeerd door wat je niet kunt weten. Voor wie het reismotief gekanteld wil zien: niet naar elders, maar naar toen.

Na de mobiliteit van *Vrouwen van de wereld* de immobiliteit van een Saksische boerderij. Paul Krüzen zorgt voor zijn dementerende vader in een vergeten dorp aan de grens — geen reis, maar een opsluiting. Toch is *De heilige Rita* Wieringa's meest geslaagde meditatie over vervreemding: het dorp is even ontoegankelijk als een stad in Centraal-Azië, de relatie tussen vader en zoon even raadselachtig als een ontmoeting met vreemden. De taal is scherper, de observatie wreder. Wie in de reisverhalen zocht naar Wieringa's stem — die afstandelijke, meedogenloze nieuwsgierigheid — vindt die hier in volledige concentratie.