Agatha Christie

Agatha Mary Clarissa Miller werd op 15 september 1890 geboren in Torquay, een kust- en badplaats in het Engelse graafschap Devon, en overleed op 12 januari 1976 in Wallingford. Ze groeide op in een welgestelde upper-middle-class familie en kreeg thuisonderwijs van haar moeder en oudere zus Madge; naar school ging ze niet. Haar vader, de Amerikaan Frederick Miller, overleed in 1901, waarna het gezin in financiële problemen raakte. Later in haar leven stond ze bekend als Dame Agatha Christie, naar haar eerste echtgenoot Archibald Christie. Na haar tweede huwelijk met archeoloog Max Mallowan in 1930 reisde ze jarenlang mee op opgravingen in het Midden-Oosten — ervaringen die ze in haar fictie zou verwerken.

Agatha schreef als tienermeisje al gedichten en korte verhalen; een paar daarvan verschenen in regionale bladen. Haar eerste roman, Snow Upon the Desert (1912), legde ze voor aan buurman en gevestigd auteur Eden Phillpotts, die haar 'talent voor dialoog' prees maar aanraadde door te schrijven. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werkte ze als verpleegster en later als apothekersassistente in een militair noodhospitaal in Torquay, waar ze een grondige kennis van vergiften opdeed — kennis die onmisbaar zou blijken voor haar latere werk. In 1916 schreef ze, aangemoedigd door haar moeder en om een oude weddenschap met zus Madge te winnen, haar eerste misdaadroman. Na zes afwijzingen werd The Mysterious Affair at Styles in 1920 uitgegeven door The Bodley Head. In Nederland verscheen dit boek later als De Zaak Styles.

Met dat debuut introduceerde ze Hercule Poirot, de Belgische detective die ze modelleerde naar de Belgische vluchtelingen die in Torquay werden opgevangen en de gewonde Belgische soldaten die ze had verpleegd. Naast Poirot schiep ze Miss Marple (debuut in The Murder at the Vicarage, 1930), het echtpaar Tommy en Tuppence (The Secret Adversary, 1922) en de mysterieuze Mr. Harley Quin. Haar oeuvre omvat 66 detectiveromans, ongeveer 150 korte verhalen gebundeld in diverse korte-verhalencollecties, twintig toneelstukken, vier non-fictiewerken en zes romans onder het pseudoniem Mary Westmacott. De bijnaam 'Queen of Crime' — inmiddels als handelsmerk vastgelegd door haar nalatenschap — werd haar al tijdens de 'Golden Age of Detective Fiction' toegekend.

Christie werkt binnen een strakke, puzzelachtige vorm: een gesloten gezelschap, een misdaad, een detective die via observatie en logica tot de ontknoping komt. Terugkerende settings zijn Engelse landhuizen en dorpen, treinen, hotels en — vanuit haar leven met Mallowan — opgravingsplaatsen in Mesopotamië en Egypte. De vergiftkennis uit haar hospitaaljaren keert geregeld terug als moordmiddel. In de Nederlandse edities van Overamstel zie je dat spectrum goed: Moord in Mesopotamië speelt zich af op een archeologische site, En het einde is de dood in het oude Egypte, Vijf kleine biggetjes draait om een misdaad die zestien jaar eerder plaatsvond, en Een olifant vergeet niet gauw laat Poirot opnieuw een oude zaak oprakelen.

Tot haar bekendste titels behoren The Murder of Roger Ackroyd, And Then There Were None en Murder on the Orient Express, naast het toneelstuk The Mousetrap, dat sinds 25 november 1952 in het West End van Londen draait en daarmee het wereldrecord voor de langste ononderbroken theaterrun houdt. In Nederland verschijnt haar werk bij Overamstel Uitgevers, dat de afgelopen jaren een brede reeks heruitgaven bracht: onder meer De Zaak Styles, Het doek valt (de laatste Poirot), De muizenval, De wraakgodin, Vijf kleine biggetjes, Moord in Mesopotamië, Waarom Evans niet?, Het vale paard, De vier klokken, Poirot speelt bridge en Passagiers voor Frankfurt. Daarnaast verschenen titels als De grote vier, De giftige pen, De nieuwe erfgenaam en Het mysterieuze manuscript.

De erkenning kwam zowel commercieel als literair. Volgens UNESCO's Index Translationum is Christie de meest vertaalde individuele auteur ter wereld; haar werk is in minstens 108 talen uitgebracht en er zijn wereldwijd meer dan twee miljard exemplaren van verkocht. And Then There Were None geldt met zo'n 100 miljoen verkochte exemplaren als een van de bestverkochte boeken ooit. In 1955 ontving ze als eerste de Grand Master Award van de Mystery Writers of America; datzelfde jaar won Witness for the Prosecution een Edgar Award voor beste toneelstuk. In 1971 werd ze door koningin Elizabeth II geridderd tot Dame (DBE). In 2013 kozen 600 vakgenoten van de Crime Writers' Association haar tot beste misdaadauteur ooit en The Murder of Roger Ackroyd tot beste misdaadroman ooit; in 2015 werd And Then There Were None in een door haar landgoed georganiseerde stemming uitgeroepen tot 'World's Favourite Christie'. Van haar werk zijn bijna tweehonderd film- en televisiebewerkingen gemaakt.

Voor wie wil beginnen met de klassieke Poirot-puzzel: pak De Zaak Styles, het debuut uit 1920 waarin de Belgische detective wordt geïntroduceerd en de blauwdruk voor haar hele oeuvre al zichtbaar is. Wie liever meteen de meest gelauwerde Christie leest, kiest Het doek valt, Poirots laatste zaak, of zoekt And Then There Were None op — door collega-auteurs en lezers meermaals gekroond als haar sterkste werk. En wie houdt van een rustiger, meer psychologische insteek met een vrouwelijke detective, begint bij een Miss Marple-titel als De wraakgodin of bij Vijf kleine biggetjes, waarin een oude moordzaak laag voor laag wordt afgepeld.