Dan Brown

Daniel Gerhard Brown (Exeter, New Hampshire, 22 juni 1964) is een Amerikaans schrijver van thrillers, voorheen actief als popzanger en pianist. Hij groeide op de campus van de Phillips Exeter Academy, waar zijn vader wiskunde gaf en leerboeken schreef. Brown studeerde aan Amherst College, waar hij in 1986 zijn diploma haalde; bronnen verschillen over zijn tweede hoofdvak (de Engelstalige bron noemt Engels en Spaans, de Nederlandstalige Engelse literatuur en kunstgeschiedenis). Hij bracht een zomer in het Spaanse Gijón door om de taal te leren en studeerde later ook in Sevilla. Na zijn studie gaf hij Spaanse les in Californië en korte tijd Engels op zijn oude school in Exeter. Zijn boeken zijn wereldwijd in meer dan veertig talen vertaald en hebben volgens schattingen ruim 200 tot 220 miljoen exemplaren verkocht.

Browns debuut Digital Fortress verscheen in 1998 en kwam in het Nederlands uit als Het Juvenalis dilemma. Daarna volgden meer thrillers waarin codes, symbolen en samenzweringen centraal stonden — onderwerpen die volgens de Engelstalige bron rechtstreeks teruggaan op zijn jeugd, waarin zijn ouders puzzels, anagrammen en uitgebreide schattenjachten met hun kinderen organiseerden. De relatie tussen Brown en zijn vader inspireerde de band tussen Sophie Neveu en Jacques Saunière in De Da Vinci Code; hoofdstuk 23 van dat boek is gebaseerd op een van die jeugdige speurtochten. Zijn vrouw Blythe Newlon, met wie hij in 2021 scheidde, hielp hem aanvankelijk bij zijn muziekcarrière en later bij het onderzoek voor zijn boeken.

De internationale doorbraak kwam met De Da Vinci Code (2003), zijn vierde thriller en het tweede boek in de reeks rond symboloog Robert Langdon. Het boek voerde in 2004 in talloze landen, waaronder Nederland en België, maandenlang de bestsellerlijsten aan. Hoofdpersoon Langdon, hoogleraar aan Harvard, raakt verstrikt in een speurtocht door Europese kerken, musea en archieven, met als inzet pseudohistorische complottheorieën rond de Heilige Graal die in de jaren tachtig populair werden door werken als Het heilige bloed en de heilige graal van Michael Baigent. Brown kreeg er de bijnaam 'de Umberto Eco voor de gewone man' door, omdat Eco in De slinger van Foucault verwante thema's behandelde.

De Langdon-romans — Angels & Demons (2000), The Da Vinci Code (2003), The Lost Symbol (2009), Inferno (2013), Origin (2017) en The Secret of Secrets (2025) — vormen samen het hart van zijn oeuvre. Volgens de Engelstalige bron zijn het 'treasure hunts' die zich doorgaans binnen 24 uur afspelen en waarin cryptografie, kunst en complottheorieën terugkeren als motor van het verhaal. Browns boeken behoren tot wat in het Nederlands fact fiction of faction wordt genoemd: een verzonnen plot tegen een historische en wetenschappelijke achtergrond. De Robert Langdon-romans zijn nadrukkelijk verweven met christelijke thema's, wat tot kerkelijke en wetenschappelijke controverse heeft geleid; Brown zelf stelt op zijn website dat zijn werk niet anti-christelijk is en omschrijft De Da Vinci Code als 'an entertaining story that promotes spiritual discussion and debate'.

In het Nederlands verschijnen Browns boeken bij Luitingh-Sijthoff. Recente en herziene Nederlandse uitgaven omvatten Het Bernini mysterie (in NL 2013), Het verloren symbool (heruitgave 2018), Oorsprong (2018) en de meest recente roman Het ultieme geheim (2025), de Nederlandse vertaling van The Secret of Secrets. Daarnaast verscheen er een Young Adult-editie van De Da Vinci code (2016) en een verkorte versie van Het verloren symbool. Drie van de Langdon-romans — Angels & Demons, The Da Vinci Code en Inferno — zijn verfilmd, met Tom Hanks als Langdon en Ron Howard als regisseur van de eerste verfilming uit 2006; The Lost Symbol werd in 2021 als televisieserie bewerkt.

De ontvangst van Browns werk is gemengd. Commercieel is hij een van de bestverkopende thrillerauteurs ter wereld, met meer dan 200 miljoen verkochte boeken in tientallen talen. Tegelijk werd hij twee keer voor de rechter gedaagd op verdenking van plagiaat: eerst door Lewis Perdue, en in 2006 voor de Britse rechter door Michael Baigent en Richard Leigh, die hem ervan beschuldigden ideeën uit Het heilige bloed en de heilige graal te hebben overgenomen. Beide zaken werden ongegrond verklaard. De film van The Da Vinci Code werd door critici afgekraakt, maar bracht 750 miljoen dollar op; Brown en zijn vrouw zijn als figurant in de film te zien, en hij componeerde een deel van de filmmuziek.

Voor wie nieuwsgierig is naar het fenomeen: begin bij De Da Vinci Code (2003) — het is het boek dat Brown internationaal op de kaart zette en dat zijn handelsmerk laat zien: een speurtocht binnen 24 uur, codes, kunst en kerkelijke geschiedenis als motor. Wie liever bij het begin van Robert Langdons carrière instapt, kan beter starten met Angels & Demons (2000), het eerste boek in de reeks, dat zich rond het Vaticaan afspeelt en goed laat zien hoe Brown wetenschap en religie tegen elkaar uitspeelt. Voor lezers die buiten de Langdon-reeks willen kijken, is het debuut Het Juvenalis dilemma (Digital Fortress, 1998) een logische ingang: een op zichzelf staande thriller over cryptografie en inlichtingendiensten, zonder de kerkelijke laag die de latere boeken kenmerkt.