Marc Elsberg

Marc Elsberg, geboren op 3 januari 1967 in Wenen onder de naam Marcus Rafelsberger, is een Oostenrijkse thrillerauteur die gespecialiseerd is in techno-thrillers waarin actuele wetenschappelijke en maatschappelijke kwesties de motor van het verhaal vormen. Na zijn middelbare school in 1985 studeerde hij industrial design aan de Universität für angewandte Kunst in Wenen. Daarna werkte hij als strategisch adviseur en creative director in de reclamewereld, onder meer bij bureaus in Wenen en Hamburg, waarvoor hij prijzen kreeg van onder andere de Creative Club Austria. Voor de Oostenrijkse krant Der Standard schreef hij een column onder de titel "No ad by Marcus Rafelsberger". Sinds 2021 is hij universitair docent Storytelling aan de Universität für angewandte Kunst.

Zijn literaire debuut maakte hij in 2000, nog onder zijn burgerlijke naam Marcus Rafelsberger, met de satirische roman Saubermann bij Espresso-Verlag in Berlijn — een verhaal over een fictief reclamefiguurtje voor een wasmiddel dat president wordt. In 2004 verscheen bij Emons Verlag in Keulen Das Prinzip Terz, een misdaadroman waarin een rechercheur de dood van het hoofd van een reclamebureau moet oplossen en daarbij zelf moordenaar wordt. Onder zijn eigen naam volgden nog Menschenteufel (2009) en Wienerherz (2011). De reclame- en advieswereld waarin hij jarenlang werkte, levert hem zichtbaar bruikbaar materiaal: communicatie, manipulatie en macht zijn terugkerende ingrediënten.

De doorbraak kwam in 2012 met Blackout – Morgen ist es zu spät, gepubliceerd door Blanvalet (Penguin Random House), de uitgever waar Elsberg sindsdien onder contract staat. Het boek beschrijft het scenario van een grootschalige, langdurige uitval van het Europese stroomnet en de gevolgen daarvan voor samenlevingen die volledig op elektriciteit draaien. Blackout stond jarenlang op de Spiegel-bestsellerlijst, bereikte in juli 2013 plek twee, en verkocht alleen al in het Duitse taalgebied meer dan 1,8 miljoen exemplaren. Het boek werd vertaald in meer dan een dozijn talen — in Nederland verscheen het bij Boekerij als Black-out: morgen is het te laat (2014) — en kreeg in 2012 de Duitse onderscheiding Wissensbuch des Jahres in de categorie entertainment, toegekend door een jury van wetenschapsjournalisten op initiatief van Bild der Wissenschaft. Joyn/Sat.1 verfilmde het verhaal als televisieserie met Moritz Bleibtreu in de hoofdrol.

Wat Elsberg in dat boek deed en sindsdien blijft doen, vormt zijn signatuur: hij neemt een complex technisch of wetenschappelijk onderwerp — stroomvoorziening, big data, genetica, economie — en bouwt daaromheen een internationale thriller met meerdere verhaallijnen, korte hoofdstukken en wisselende perspectieven. Volgens recensies in Handelsblatt en Bild der Wissenschaft is zijn werk "meeslepend verteld" en "goed onderzocht en realistisch in beeld gebracht". The Guardian noemde Zero "a thriller with its finger on the zeitgeist". De thema's die steeds terugkeren zijn de kwetsbaarheid van moderne infrastructuur, de ethische vraagstukken rond nieuwe technologie en de spanning tussen wetenschappelijke vooruitgang en maatschappelijke gevolgen — vaak voorzien van een nawoord waarin Elsberg de bronnen achter zijn fictie expliciet maakt.

Na Blackout volgde in 2014 Zero – Sie wissen, was du tust, over big data en privacy, dat eveneens de tweede plaats op de Spiegel-bestsellerlijst haalde en opnieuw werd uitgeroepen tot Wissensbuch des Jahres in de categorie entertainment — Elsberg was de eerste auteur die deze prijs tweemaal kreeg. WDR verfilmde het boek met Heike Makatsch in de hoofdrol. In 2016 verscheen Helix – Sie werden uns ersetzen, een wetenschappelijke thriller over genetica en de ethische kwesties daaromheen, ook bestseller en in meerdere talen vertaald. Voor Gier – Wie weit würdest du gehen? (2019) — over de vraag of brede economische samenwerking tot meer welvaart leidt — leunde hij op het werk van Ole Peters en de London Mathematical Laboratory-groep rond ergodiciteitseconomie, met steun van onder anderen Nobelprijswinnaars Murray Gell-Mann en Kenneth Arrow. Gier bereikte de derde plaats op de Spiegel-lijst.

De productie blijft hoog: in 2021 verscheen Der Fall des Präsidenten, in 2023 °C – Celsius, en voor 2026 staat EDEN – Wenn das Sterben beginnt aangekondigd. Zijn boeken zijn inmiddels in tientallen talen vertaald; in Nederland is Boekerij/Meulenhoff zijn vaste uitgever, met titels als Black-out, Zero, Helix en Greed (de Engelstalige titel van Gier). Twee verfilmingen — Blackout als serie bij Joyn/Sat.1 en Zero bij WDR — hebben zijn bereik verbreed buiten de boekenmarkt.

Voor wie wil weten waarom Elsberg internationaal is doorgebroken: begin bij Black-out: morgen is het te laat. Het is zijn bekendste boek, het scenario is het meest concreet voorstelbaar, en je krijgt direct het volledige Elsberg-recept — technisch onderzoek, korte hoofdstukken, internationale verhaallijnen. Voor wie meer geïnteresseerd is in privacy en surveillance dan in infrastructuur is Zero een betere ingang: hetzelfde tempo, maar met big data en algoritmes als motor. En voor lezers die houden van economische puzzels en niet bang zijn voor een uitgebreid nawoord met bronnen, biedt Gier (Greed) de meest cerebrale variant van zijn formule. Alle drie zijn losse boeken — Elsberg schrijft geen reeksen — dus je kunt zonder voorkennis instappen.